بازی های محلی ابرکوه در استان یزد تاکنون چندین مطلب درباره شهرستان ابرکوه در استان… شنبه ۶ بهمن ۹۷

بازی های محلی ابرکوه در استان یزد

تاکنون چندین مطلب درباره شهرستان ابرکوه در استان یزد نوشته ایم، از سرو ابرکوه و کوه باستانی سرانگشتی بگیر تا روستای دوقلوهای ایران. اما این بار قصد داریم از بازی های محلی ابرکوه سخن بگوییم. این  شهرستان خاستگاه بازی های بومی و محلی در کشور است ولی متاسفانه این موضوع که جزو میراث های معنوی به شمار می روند رو به فراموشی است. بازی های قدیمی آرام آرام کنار گذاشته شده اند و جای آنها را ابزارهای الکترونیکی پر کرده اند. هشدارهای  کارشناسان و صاحب نظران هم هیچ فایده ای ندارد و روز به روز موبایل ها و بازی های کامپیوتری بیشتر جایگزین بازی های جمعی قدیمی می شود. در حالیکه بازی های بومی و قدیمی معمولا حس اتحاد و مشارکت را بین افراد تقویت می کردو به دلیل برخوردرای از تحرک بیشتر سلامت افراد را نیز تامین می کرد.

ادامه مطلب را در اراول دنبال کنید.

بازی های محلی ابرکوه

بازی های بومی و محلی در گذشته ای نه چندان دور هم اسباب تفریح بچه ها و نوجوان ها را فراهم می کرد هم بزرگسالان بخش مهمی از  عمرشان را به آن اختصاص می دادند. اینگونه بازی ها نوعی ورزش محسوب می شد. متاسفانه در دهه های اخیر به این بازی ها بی توجهی شده و در نتیجه صمیمیتی که در نتیجه این بازی های گروهی بین افراد شکل می گرفت رخت بر بسته است. در بازی های گروهی قدیم فضایی بسیار صمیمی و دوستانه در محله ها و خیابان ها شکل می گرفت و سلامت روحی و روانی افراد را نیز تامین می کرد. با این حال هنوز هم در بعضی مناطق کشور که سنت های بومی خود را حفظ کرده اند اینگون هبازی ها مشاهده می شود مثل بازی ها و رسوم خاصی که در روستای پالنگان انجام می شود یا بازی های بومی شهرستان ابرکوه.

بعضی بازی های محلی ابرکوه مثل پل چفته بازی هنوز هم در ایامی خاص مثل جمعه ها یا سیزده به در  ها در کنار باغ ها و مزارع برپا می شود. مردم از پیر و جوان به این مناسبت دور هم جمع می شوند و با هم رقابتی سالم و پر از شور و نشاط انجام می دهند.

بازی های محلی ابرکوه

بعضی بازی های محلی ابرکوه از این قرار است:

سه پایه بازی

این بازی نوعی ورزش به شمار می رود که نیم قرن سابقه دارد و در حال از بین رفتن است. در سه پایه ۱۲ نفر مشغول بازی می شوند؛ فردی بالای ۲۰ سال بازی را به دست می گیرد و ۲ نفر که قوی تر باشند به عنوان استاد مشخص می شود. ۵ نفر در وسط میدان بازی به صورت حلقه به صورتی که دست ها را بر گردن هم قرار داده اند و سرها پایین آمده می نشینند. به این کار سه پایه می گویند. ۲ استاد که قوی تر هستند اطراف این سه پایه می‌ ایستند و از آن ها مواظبت می کنند.

۵نفر شروع به چرخیدن اطراف این سه پایه می کنند. هر زمان یکی از این ۵ نفر بتوانند جلو بیایند و از موانع یعنی استادان عبور کنند و اصطلاحا بر روی سه پایه سوار شوند، برنده این بازی می شوند. اگر در  زمان سوار شدن، استاد آنها را غافلگیر کند، این گروه بازنده می شوند و باید جای خودشان را با گروه سه پایه عوض کنند و بازی را به آن ها بسپارند. اگر هم پیروز شوند بازی به همین روال پیش می رود تا زمانیکه یکی از آنها رفعات بیشتری برنده این مسابقه شود. خوبی این مسابقه برنده و بازنده شدن به صورت تیمی است که موجب می شود روحیه مشارکت در افراد بالا برود. در ضمن تحرک بازی هم بالاست و برای افراد نوعی ورزش نیز محسوب می شود.

خطر قطارک

این بازی از دیگر بازی های محلی ابرکوه است که به دو شکل انجام می شود. شیو ه نخست از این قرار است که ۱ نفر دست خود را روی پنجه های پایش می گذارد و حالت خمیده به خود می‌ گیرد. ۹ نفر دیگر باید از روی او بپرند. هر کس نتواند به خوبی از روی شخص اول بپرد بازنده محسوب می شود و باید جای خود را با آن شخص عوض کند یعنی به جای او خم شود.  اگر همه افراد بتوانند از روی او بپرند برای مرحله بعدی او دست ها را روی زانوهایش می گذارد و کمی ارتفاع پرش را بیشتر می کند. این بار دیگر عده کمتری می توانند پرش را انجام دهند.  کسی که بتواند از این مرحله صعود کند قهرمان محسوب می شود.

اتحاد و همبستگی که در این بازی میان افراد شکل می گیرد قابل توجه است. مردم ابرکوه معمولا در هنگام پریدن اشعار و عباراتی جالب به زبان می آورند که بر جذابیت بازی اضافه می کند. عباراتی مثل: اولی نون شولی، دومی دمبه میشی، سومی سه نهره آب، چهارمی چهار پارچه آب، پنجمی پنجه های شیر، ششمی شش در بهشت، هفتمی هفت در آسمان، هشتمی حجش روا، نهمی بند تمام.

نوع دوم این بازی که خر قطارک نام دارد از این قرار است که همه افراد باید به حالت خمیده در آیند و دست را بر روی پنجه پا بگذارند. اولی می ایستد و از روی نفر دوم می پرد، نفر دوم از روی نفر سوم می پرد و به همین شکل ادامه پیدا می کند.  همان عبارات تکرار می شود.

کَندوکِنار هِندستون

این بازی یز یک بازی ۷۰ ساله است که از گذشته در ابرکو هرواج داشته است.  در این بازی ۲۰ نفر باید شرکت کنند. دو نفر استاد نام دارند و جای استادها در هر مرحله عوض می شود. بقیه افراد در کنار دیوار می ایستند به صورتیکه صورتشان رو به دیوار باشد و دستانشان به پشت قلاب شود. یکی از استادها بین این افراد قرار می گیرد. استاد دوم تخم مرغ در دست  می‌ آید و آن را در دست یکی از شرکت کننده ها می‌ گذارد. اگر استاد دوم بتواند حدس بزند تخم مرغ در دست چه کسی است برنده می شود، در غیر این صورت می بازد. در این موقع استاد اول به او می گوید:

کنـدوکـار هندستـون کلاهت را بیار و دوغ بسون علی محمدم دوغ ندارم کلاهـت را بیـار و پر کنـم

 

شیر توپک

بازی شیرتوپک با چهار نفر شرکت کننده انجام می شود و جذابیت آن به جریمه هایش است.

۹در این بازی ۲ نفر پاهای خود را کنار هم جفت می کنند و ۲ نفر دیگر باید لی لی کنان از میان پاهای این دو نفر که کنار هم قرار گرفته عبور کنند و با آنها برخورد  هم نداشته باشند. اگر از این مرحله عبور کردند دو نفر که پاهای خود را به هم چسبانده بودند باید پاهایشان را یکی یکی روی هم بگذارند تا دو نفر دیگر باز هم به صورت لی لی از روی آن ببپر بپر کنند و اگر آن دو نتوانستند این کار را انجام دهند می بازند و جریمه می شوند.

جریمه آنها از این قرار است که باید پاهای خود را به اندازه عرض شانه

باز کنند تا ۲ نفری که بازنده هستند از زیر این پل عبور کنند و در هنگام

عبور آن  ها از پل این دو نفر باید گای خود را انقدر فشار دهند که آن ها نتوانند عبور کنند. این کار باید آنقدر تکرار شود تا یک گروه پیروز شوند.

بازی های محلی ابرکوه خیلی بیشتر از این چند مورد هستند.

بازی هایی مثل گو مرغک، قلنگینه، گل بِگو، آفتاب و مهتاب،

پل چفته، حمامی آی حمامی، ترنا، الک دولک و… نیز

در این شهرستان وجود داشته اند و هنوز بعضی از آن ها

در مراسم سیزده به در انجام می شود.

*****

متاسفانه این روزها بازی های محلی ابرکوه تنها به

صورت نمایش در آمده و بیشتر آن ها نیز به فراموشی سپرده شده است.

این در حالی است که شهرستان ابرکوه به برخورداری از کهن ترین

ورزش های کشور شناخته می شود.

نمایندگان تیم های بازی بومی قوتول بازی و هفت سنگ از این شهرستان در جشنواره های کشوری

حضور دارند ولی در صورت سر ریز کردن امکانات بیشتر در این حوزه

این بخش مهم از میراث معنوی می تواند ارتباط بیشتری با متن جامعه

بر قرار کند و چه بسا بتواند جوانان و افراد بیشتری را به خود مشغول سازد.

فارغ از این موضوع در حال حاضر اینگونه جشنوراه ها و فستیوال ها

نقش مهمی در جذب گردشگر داخلی و به خصو خارجی دارند.

 


عفیفه خدنگی | ۴ بهمن ۹۷

۰

مطالب مرتبط

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

0 دیدگاه