توبافی هنر اصیل بیرجندی هنر توبافی یا پارچه بافی یکی از هنرهای اصیل و قدیمی… دوشنبه ۲۶ شهریور ۹۷

توبافی هنر اصیل بیرجندی

هنر توبافی یا پارچه بافی یکی از هنرهای اصیل و قدیمی خراسان جنوبی است که ۳۰۰ سال قدمت دارد.

این هنر تا چند وقت پیش در حال منسوخ شدن بود که به همت بانویی از روستای خراشاد جان تازه ای گرفت

و این روستا را به یکی از قطب های پارچه بافی ایران تبدیل کرد. امروزه هنرمندان زیادی در این روستا از مواد

طبیعی بهره می گیرند و دستبافت های زیبایی را تولید می کنند که طرفداران زیادی دارد.

پارچه بافی سنتی خراشاد یا توبافی یکی از مهم‌ترین صنایع دستی استان خراسان جنوبی است؛ به طوری که تنها

صنعت دستی این استان است که نامزد دریافت مهر اصالت از سازمان میراث فرهنگی و گردشگری کشور شده است.

توبافی

پارچه بافی در بیرجند از قدمتی طولانی برخوردار است؛ قدیفه، بقبند، چادر شب، سارق، انواع حوله دست،

صورت و حمام، سفره نان، صافی، دستمال، چادرشب، شال سر، لُنگ، دستارخان، چهار پوشاله، کرباس و سفره

توتی از انواع پارچه‌های نخی هستند که در این منطقه بافته می‌شوند. یکی از مزیت های پارچه های سنتی

خراسان جنوبی استفاده از الیاف طبیعی و رنگی است که تنها نوع پنبه رنگی در شهرستان خوسف تولید می شود.

توبافی

توبافی

برای بافتن پارچه به روش سنتی توباف، ابتدا مواد اولیه از قبیل پنبه، ابریشم یا کرک را تهیه می کنند

و پس از آن از این مواد نخ می ریسند و در مرحله بعد نخ های به دست آمده را می جوشانند و برای ضخیم

کردن آنها از آرد استفاده می کنند، سپس به کمک این پارچه ها و چرخ پارچه بافی، محصول نهایی به دست

می آید. برای تولید این محصولات از رنگ شیمیایی استفاده نمی شود بلکه رنگ‌ ریزی سنتی از پوست انواع

محصولات مانند پوست انار، گردو، پیاز، گلرنگ، پرتقال، کلاله زعفران، پیاز، سیر و پودر سنگ انجام می ‌شود.

ویژگی بارز این پارچه‌ها این است که صد در صد از پنبه و دستباف بوده و ضد حساسیت و حجم آن کم است.

جذب آب فوق‌العاده و ضد حساسیت بودن و نیز طبیعی بودن آن از مزایای محصولات توباف است.

توبافی

حوله بافی

یکی از مهم ترین محصولات توبافی حوله است که از قدیمی ترین صنایع دستی جنوب خراسان بوده و بر

اساس مستندات تاریخی، از معروفیت دستبافته ها و پارچه های پنبه ای و ابریشمی تولید شده در ایالت

قهستان قدیم در قرون اولیه اسلامی فراوان یاد شده است. بافت حوله های سنتی در خراسان جنوبی، امروزه

نیز همانند گذشته با دستگاه های سنتی ۲ یا چهار وردی و ابزار کار ساده، صورت می گیرد به طوری که با کمک

این دستگاه ایجاد دهنه، پود گذاری( با تنوع رنگی نامحدود) و دَفتین زدن با حرکات منظم دست و پا، باعث

تولید انواع پارچه بر اساس نوع ماده اولیه می شود. از انواع نقوش به کار رفته در حوله بافی می توان به کُلو، گِنتی،

چَپَر بافت، جِناغی و ساده اشاره کرد. تولید حوله در بسیاری از شهرستان های خراسان جنوبی از جمله خوسف،

نهبندان، درمیان، سرایان، قاینات و بیرجند هم اکنون رواج دارد.

توبافی

ضرب المثلی از توبافی

تو تنیدن کنایه از رفت‌وآمد مکرر است. برای بافتن پارچه نخ‌های تابیده‌شده را به‌صورت کلاف درمی آورند. برای این کار، در اطراف حیاط یا در کنار دیوار کوچه، چوب‌هایی به ارتفاع ۱ متر كه به آن «گزیچه» يا «سيخچه» می‌گویند، با فاصله‌های ۲ متر، در زمین، فرو می‌کنند و بعد با «دودونوک» که به‌شکل جاروهاي دسته‌دار پلاستیکی است قرقره‌های نخ «توته» را داخل آن می‌اندازند و دسته‌ي بلند آن را می‌گیرند و از لابه‌لای آن گزیچه‌ها، به‌صورت زیگزاگ، عبور می‌دهند. این عمل، با رفت‌وآمد زیادی، همراه است و حدوداً ۲ الی ۳ ساعت، طول می‌کشد تا نخ قرقره‌ها، تنیده شود و به‌صورت کلاف درآید و برای توبافی، آماده گردد. به افرادی که زیاد در یک مسیر، رفت‌وآمد می‌کنند؛ می‌گویند: «مِندَری تو دَمِتَنده»

توبافی

امروز در تمام خانه های این روستا به تعداد زنان خانه دار چرخ توبافی وجود دارد و زنان روستایی خراسان جنوبی برای زنده ماندن این هنر از دل و جان مایه می گذارند. امید است مسئولان نیز با حمایت از این بانوان هنرمند چراغ این میراث قدیمی را روشن نگه دارند.

 

 

 


گردآوری شده توسط: راضیه احمدی | ۲۵ شهریور ۹۷ | اراول

مطالب مرتبط

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

0 دیدگاه