جشن های پاییزی ایران باستان در ایران باستان شادی در اندیشه انسان جایگاه ویژه ای… شنبه ۲۸ مهر ۹۷

جشن های پاییزی ایران باستان

در ایران باستان شادی در اندیشه انسان جایگاه ویژه ای دارد. ایرانیان باستان در جشن های ملی هر بار با مناسبت و انگیزه ای خاص سفره ای می گستردند و نمادهایی از دل طبیعت بر آن می نهادند تا شکرگزار نعمت های الهی در این روزهای سال باشند و جشن و سروری برای آن برپا می کردند. آغاز فصلی نو، برداشت محصول، بهار طبیعت و هر عنصر زنده ای در جهان که آنها را به یاد بزرگی آفریدگار می انداخت سببی برای برپایی این جشن ها بود.

زرتشتیان هربار جشنی را برگزار می کردند که سرشار از مفاهیم انسانی و عشق انسان به طبیعت و آفریدگار بود. علاوه بر این برگزاری این جشن ها پیوند میان مردم را مستحکم تر می کرد. شادمانى نهفته در دل این جشن هاى آئینى پرشور روح خموده انسان اسیر در روزمرگى را رهایى و تازگى مى بخشید و براى آغاز فعالیت و فصلى دیگر آماده مى کرد. ایرانیان باستان در هر فصلى از سال به برگزارى شادمانه جشن هاى آئینى نمادین اهتمام مى ورزیدند. فصل پاییز و برگ ریزان و نقاشی طبیعت هم بهانه ای بوده است برای شکرگزاری مردمان ایران باستان. برآنیم تا شما را در این مختصر نوشته با جشن های پاییزی ایران باستان آشنا کنیم.

جشن مهرگان
مهربان شو كه مهرگان آمد
مهرگان شاد و مهربان آمد
شادمان باش و مهرباني كن
شادي و مهر توأمان آمد
جشنِ فرخنده ‏ي نياكان است
زين سبب راحتِ روان آمد
يادگاريست از قوي‏دستان
كه خوش از عهدِ باستان آمد

جشن مهرگان بعد از نوروز از مهم ترین جشن های ایران باستان محسوب می شود. این جشن که از روز اول پاییز آغاز می شود مناسبتهای ملی و اسطوره ای بسیاری را در خود جای داده است به همین دلیل ارزشی فراگیر پیدا کرده و تا به امروز به حیات باشکوه خود ادامه داده است. در برخی از داستان ها این روز را روز آفرینش روح در کالبد آدمی می دانند. برخى از ایران شناسان و محققان مهرگان را آیین ویژه ای برای سپاسگزارى به درگاه خداوند (اهورامزدا) که این همه نعمت به انسان ارزانى داشته دانسته و نیز این جشن را نمادى براى تحکیم دوستى ها، محبت ها و عواطف انسانى قلمداد کرده اند.

در این روز پادشاهان تاجى به شکل خورشید که در آن دایره اى مانند چرخ قرار داشت، به سر مى گذاشتند. یکی از سنت های جالب و نمادین این جشن این بود که مردى با صداى رسا ندا مى داد اى فرشتگان به سوى دنیا بشتابید و جهان را از گزند اهریمنان برهانید. مهرگان هم مانند نوروز سفره اى باشکوه دارد که معمولاً به مدت پنج روز جشن و براى پذیرایى مهمانان در خانه ها گسترده مى ماند. این سفره خود مجموعه اى است از نمادهاى عرفانى و معنوى آئین زرتشتى سفره مهرگان شامل گل و ریحان و آجیل و بوهاى خوش، کتاب مقدس، آینه، سرمه دان، شربت، شیرینى، انار، سیب و آویشن، ترنج، کنار، عناب، انگور سفید، کاسه اى پر از آب و سکه و ظرف هایى از سنجد و بادام است، ضمن اینکه اسفند و عود نیز مى سوزانند، این سفره معمولاً با انواع گل هاى شاداب تزئین مى شد. در سفره مهرگان ترازویى هم قرار مى دادند که نمادى بود از آغاز اعتدال پاییزى که به نوعى یادآور عدالت و پیوند عدالت با پادشاهى و حفظ فره ایزدى هم بود.

جشن آبانگان
اینک آب‌ها را می‌ستاییم، آب‌های فروچکیده و گردآمده و روان شده و خوب کُنش ِ اهورایی را
(یسنا، هات ۳۸، بند ۳)

آبانگان جشنى است ملى و سنتى که روز دهم از ماه آبان برگزار مى شود. درباره پیدایش جشن آبانگان روایت است که در پى جنگ هاى طولانى بین ایران و توران، افراسیاب تورانى دستور داد تا کاریزها و نهرها را ویران کنند. پس از پایان جنگ، پسر طهماسب که زو نام داشت، دستور داد تا کاریزها و نهرها را لایروبى کنند و پس از لایروبى آب در کاریزها روان گردید. ایرانیان آمدن آب را جشن گرفتند و همین جشن بود که به عنوان پاسداشت آناهید _فرشته نگاهبان آب هاى بى آلایش_ در تاریخ ماندگار شد. در روایت دیگرى آمده است که پس از هشت سال خشکسالى در ماه آبان باران آغاز به باریدن کرد و از آن زمان جشن آبانگان پدید آمد.

زرتشتیان در این روز همانند سایر جشن ها به آتشکده ها می روند و برای گرامیداشت مقام آناهید به کنار جوی ها، نهرها و قنات می روند و با خواندن بخشی از اوستا که به آب و آبان تعلق دارد اهورامزدا را ستایش کرده و درخواست فراوانی آب و نگهداری آن را می کنند. اَناهید ایزدبانویی است که نقش مهمی در آیین های ایرانی دارد و در بخشی از اوستا این گونه توصیف شده است: آناهید گردونه ای دارد با چهار اسب سفید، اسبهای گردونه ی او ابر، باران، برف و تگرگ هستند. او در بلندترین طبقه آسمان جای گزیده است و بر کرانه ی هر دریاچه ای، خانهای آراسته، با صد پنجره ی درخشان وهزار ستون خوش تراش دارد. او از فراز ابرهای آسمان، به فرمان اهورامزدا، باران و برف وتگرگ را فرو میباراند.

جشن آذرگان
ای ماه، رسید ماه آذر
برخیز و بده می چو آذر
 آذر بفروز و خانه خوش کن
ز آذر صنما به ماه آذر

آذرگان از جشن‌های ویژه آتش در فرهنگ ایران است که

در ستایش آذر اهورایی برگزار می‌شود.

این جشن که در روز نهم آذرماه برگزار می شود در تاریخ اسطوره اى

ایران زمین به عید آتش معروف شده است.

زرتشتیان در این روز آتشکده ها را آراسته و آذین بندی

می کردند و به دستور پیامبر خویش

زرتشت به زیارت آتشکده ها مى رفتند و در آن جایگاه

مقدس مراسم ویژه ای برای جشن برگزار می کردند.

در فرهنگ ایران، آتش یکی از پدیده‌های طبیعی ستودنی است

چون گرمای زندگی را در کالبد دیگر پدیده‌های هستی

جاری می‌سازد و با نور خود که نشانی از آذر اهورایی است

جان و دل یاران اهورامزدا را روشنایی می‌بخشد.

جشن آذرگان نزد ایرانیان از اهمیت ویژه ای برخوردار بوده

و همچون نوروز و مهرگان بر آن ارج می نهاده اند.

نظافت و پاکیزگی، از جمله کوتاه کردن یا تراشیدن مو و چیدن ناخن در این روز نیک

بوده است و معتقد بودند در این روز مشاوره و رایزنی

درباره ی امور به نتیجه ی مطلوب می انجامد.

 


گردآوری شده توسط: راضیه احمدی | ۲۶ مهر ۹۷ | اراول

۰

مطالب مرتبط

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

0 دیدگاه