حمام های ایران: اگر متولد دهه شصت به قبل باشید حتما خاطره ای از حمام های… پنجشنبه ۱۷ آبان ۹۷

حمام های ایران:

اگر متولد دهه شصت به قبل باشید حتما خاطره ای از حمام های ایران دارید. احتمالا شاید یکی دو بار و شاید بارها به حمام های نمره یا عمومی قدیمی رفته اید و خاطراتی خوش به همراه خانواده برای خود رقم زده اید. اما امروز می خواهیم کمی عقب تر برویم و به حمام های تاریخی تر بپردازیم یعنی زمانی که هیچ کس در خانه حمام نداشت، اگر حمامی عمومی در شهری افتتاح می شد آن منطقه به لحاظ بهداشتی رشد می کرد و گرنه مردم باید به شیوه های بدوی خود را می شستند. مقاله امروز را در اراول از دست ندهید. می خواهیم از حمام های قدیمی صحبت کنیم.

حمام های ایران

کشور ایران در زمینه ساخت حمام پیشتاز بوده چون زمانی که در بسیاری از سرزمین های جهان حتی اروپا اثری از بهداشت نبوده ایران و سایر کشورهای اسلامی در دوره طلایی تمدن اسلامی حمام هایی بزرگ و با شکوه داشته اند. این موضوع را می توانید در کتاب کارنامه اسلام اثر استاد زرین کوب مشاهده کنید. حمام های ایران علاوه بر زمینه های بهداشتی از نظر اجتماعی و هنری نیز اهمیت زیادی داشته اند.

اهمیت اجتماعی حمام ها:

در حمام ها آیین ها و سنت های بسیاری برگزار می شده است. این آیین ها به نوعی فرهنگ عامه را مطرح می کنند. ساده بخواهیم بگوییم موضوع از این قرار است که ایرانیان در این حمام ها دور هم جمع می شدند و گپ و گفت های مختلفی بینشان رفت و بدل می شد. مردم در حمام ها بدون لباس و هر گونه آرایش و آلایشی حاضر می شدند و زمینه هر گونه تفاخر و خودنمایی از بین می رفت اما جنبه های دیگری نیز وجود داشت. مثلا خانواده های متمول وقت بیشتری را در حمام سپری می کردند. یک فرد متمکن ممکن بود یک تا چند روز را به حمام برود. حمام رفتن برای افراد نوعی تور تفریحی به حساب می آمد. بعضی افراد بقچه شان را می بستند و از صبح علی الطلوع به حمام می رفتند و غروب آفتاب به منزل بر می گشتند. دلاک حمام معمولا محرم اسرار افراد بود. همه و همه این چیزها اتفاقات جالبی بود که در حمام ها رخ می داد. گاهی در حمام قتل و جنایت رخ می داد مثل قضیه قتل امیرکبیر که در حمام فین کاشان اتفاق افتاد.

به صراحت می توان گفت حمام ها فقط محل شست و شو نبوده اند. شاید به همین دلیل است که امروزه بسیاری از حمام های قدیمی کشورمان به موزه مردم شناسی تبدیل شده اند. شاید اگر وارد تونل زمان می شدیم و سری به یکی از این حمام ها می زدیم به واقع می توانستیم مردم را در هر عصر و زمانه ای بهتر بشناسیم.

حمام، نشانه پیشرفت و تمدن:

تنها شهرهای پیشرفته و بزرگ می توانستند حمام داشته باشند. اگر شهری یک حمام داشت بر خود می بالید. حالا تصور کنید شهرها و روستاهایی که چندین حمام داشته اند چه درجه از اهمیت برخوردار بوده اند! در واقع یکی از نشانه هایی که محققان میزان اهمیت یک شهر یا روستای تاریخی را می سنجند موضوع حمام های موجود در آن منطقه است. در بسیاری از مواقع حمام ها نیز به همت واقفان ساخته می شدند. این واقفان معمولا یا از ثروتمندان همان منطقه یا علاقمندان به آنجا بوده اند.

عناصر هنری و معماری حمام:

حمام ها معمولا از چند بخش تشکیل می شدند. ورودی حمام ها معمولا پیچ دار بود تا سرمای بیرون به راحتی وارد فضای داخلی نشود. همیشه بخشی به عنوان رخت کن وجود داشت که مردم بعد از عبور از آن به بخش های دیگر هدایت می شدند. این بخش ها معمولا بینه و سربینه نامیده می شدند. بخشی نیز به نام تون وجود داشت. در حمام های قدیمی معمولا حوض های آب سرد و گرم و سیستم های پیشرفته ای برای سرمایش و گرمایش وجود داشت. بهتر است اینطور بگوییم که همان رقابتی که امروزه در ساخت استخرها و مجموعه های آبی وجود دارد، در گذشته در احداث حمام ها دیده می شد.

حمام های ایران

مشاغل موجود در حمام:

افراد متعددی در حمام ها مشغول به کار بوده اند که هر کدام با اسم و عنوان خاصی شناخته می شدند. دلاک را که همه می شناسند؛ فردی بود که کار کیسه کشیدن و شستشوی افراد را به عهده داشت. غیر از او افراد دیگری مثل مشتمالچی؛ حمامی؛ که معمولا به مالک حمام می گفته اند؛ پادو برای جفت کردن کفش افراد و گاهی راه انداختن مشتری ها و نظارت بر نوبت افراد، لنگ دادن به افراد و کارهایی از این قبیل، این افراد نیز در حمام کار می کرده اند. شخصی نیز به نام تونتاب وجود داشت که وظیفه اش نگهداری از حمام، گرم نمودن آب و همچنین تمیز کردن آنجا بود.

وسایل موجود در حمام ها برای شست و شو و تمیزکاری از تنوع زیادی برخوردار بود. خوشبختانه در حال حاضر در حمام هایی که به عنوان موزه در معرض دید عموم قرار گرفته اند این قبیل اشیا وجود دارد.

معروفترین حمام های ایران:

از آنجایی که حمام ها در ایران بسیار زیاد و متعددند نمی توان حتی بهترین نمونه های حمام های ایران را در این مقاله برشمرد ولی می توانیم تنها به چند نمونه از آن ها اشاره کنیم که امروزه کاربری های متفاوتی پیدا کرده اند.

حمام فین کاشان:

حمام فین کاشان یکی از مشهورترین حمام های ایران است که

در باغ معروف فین قرار دارد و از جاذبه های دیدنی آن منطقه است.

شهرت این حمام بیشتر به دلیل قتل امیرکبیر است که در آن جا

اتفاق افتاده است. این حمامِ پر بازدید امروزه به موزه ای

تبدیل شده و ماکت هایی انسانی در آن قرار گرفته اند تا شرایط حمام های قدیمی را به نمایش بگذارند.

حمام های ایران

 

حمام جارچی باشی اصفهان:

این حمام بسیار زیبا که از یادگاران عصر صفوی است

در حال حاضر به رستوران تبدیل شده است. شاید حس خوبی

نداشته باشد که آدم بفهمد دارد جایی غذا می خورد که روزگاری

مردم چرک های تنشان را در آنجا می زدوده اند اما مالکان خوش

ذوق جدید، این حمام را چنان زیبا تغییر کاربری داده اند و به

تبیلغ برای آن پرداخته اند که خیلی زود شهرت پیدا کرده و مورد

توجه مردم قرار گرفته است. این حمام در گذشته دارای

دو بخش مردانه و زنانه بوده است. در نزدیکی آن

مسجدی به همین نام نیز وجود دارد.

حمام های ایران

حمام قجر قزوین:

حمام تاریخی قجر قزوین در سال ۱۳۸۶ به موزه تبدیل شده

و در حال حاضر ماکت هایی در آن قرار دارد که آداب و رسوم

متفاوت و زندگی اجتماعی مردم را به نمایش می گذارد.

این مجسمه ها بسیار طبیعی و حیرت آور ساخته شده اند

و فرق چندانی با انسان های واقعی ندارند.

حمام های ایران

حمام های ایران

ای کاش این حمام ها به محلی برای بازی های آبی یا اماکنی

مثل استخر و سونا و جکوزی تبدیل می شد. به این شکل هم کاربری

آن تغییر نمی کرد هم بناهای با ارزش قدیمی حفظ می شد.

 


عفیفه خدنگی – ۱۵ آبان ۹۷

۱+

مطالب مرتبط

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

0 دیدگاه