آشنایی با هنر مخمل بافی مخمل پارچه ای است كه از نخ ابریشم یا پنبه… یکشنبه ۱۳ آبان ۹۷

آشنایی با هنر مخمل بافی

مخمل پارچه ای است كه از نخ ابریشم یا پنبه تهیه می شود كه یك روی آن صاف و روی دیگر آن دارای پرزهای كوتاه، متراكم، لطیف، نزدیك به هم و به یك سو خوابیده است. به عبارت ساده تر، مخمل نوعی جامه پرزدار است. انواع مخمل های متداول عبارتند از: مخمل کبریتی، مخمل بقیرا، مخمل پانی، مخمل پودی یا نخی، مخمل کراش، مخمل گلدار و مخمل نکری. هنر مخمل بافی در گذشته در رنگ ها و طرح های مختلف برای جانماز، جلد قرآن، كت و عبا، پرده و رویه مبل و صندلی، رومیزی، روتختی، كوسن، پرده و در تهیه لباس و جهیزیه نوعروسان استفاده می شده است.

تاریخ واقعی مخمل بافی در هاله ای از ابهام است، برخی محققان، آغاز پیدایش مخمل را به قرون

اولیه اسلامی نسبت می دهند، در دوران آل بویه و سلجوقی نیز پس از افت و ركود زری بافی، بافندگان

كاشانی برای جلد كتاب قرآن درصدد برآمدند تا پارچه ای با ارزش ابداع كنند تا از طریق آن قرآن را حفظ كنند.

در زمان صفویان مخمل نیز در كنار دیگر صنایع نساجی بیش از پیش شكوفا شده و پیشرفت های چشمگیری

در نوع بافت، رنگ آمیزی، طرح و نقشه آن بوجود آمد. در این دوره مخمل های منقوش با پرز یكدست

و گاه مخمل برجسته با تار و پودی از طلاو نقره بافته می شد. قدیمی ترین مخمل ایرانی شناخته شده

در موزه هنرهای تزئینی پاریس است و كارشناسان زمان بافت آن را از سده دوازدهم یا پانزدهم میلادی

معین كرده اند، این پارچه نفیس در قرن شانزدهم از جمله صادرات مهم ایران به شمار می رفته است.

اگرچه در دوره قاجار به دلیل استقبال ایرانی ها از پارچه های

ماشینی خارجی از میزان تقاضای پارچه های ایرانی کاسته شد

و کارگاه های پارچه بافی رونق خود را از دست دادند، ولی کارگاه های

مخمل، زری، ترمه و شال همچنان در شهرهایی، مانند کاشان، یزد و کرمان فعال بودند.

مخمل كاشان از دیرباز شهرت فراوان داشته و در دوره قاجار نیز بیش از ۴۲ نوع پارچه از جمله پارچه های زربافت، مخمل، اطلس و حریر در این شهر تولید می شده است، اما از این دوره به بعد با ورود پارچه های خارجی و ماشینی شدن كارخانه های مخمل بافی از رونق آن كاسته شده كه امروزه شاهد فقط یك كارگاه مخمل بافی كه با تلاش سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری كشور و هنرمندان این رشته احیا شده است، هستیم.

اگرچه در دوره پهلوی اول استاد محمد خان نقشبند کارگاه‌های زری و مخمل را باردیگر احیا کرد؛ اما اکنون به جرات می توان گفت که از مخمل بافی سنتی ایران تنها یک کارگاه و یک استاد برجای مانده است.  سید خلیل یاالله تنها بازمانده مخمل بافی سنتی ایران است که پس از ۳۰ سال فعالیت و کار با دستگاه ماشینی این بار در پژوهشکده های سنتی مخمل می بافد. این استاد كه در هنر مخمل بافی بسیار چیره دست است، هنرمندان علاقه مند را به این رشته آموزش داده كه امروزه استاد جمشید خداداد نیز از هنرمندان شاخص این رشته به شمار می رود كه موفق به دریافت مهر اصالت نشان مرغوبیت صنایع دستی از سازمان آموزشی، علمی و فرهنگی سازمان ملل متحد یونسكو شده است.

 

 


گردآوری: راضیه احمدی |  ۱۰ آبان ۹۷ | اراول

۱+

مطالب مرتبط

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

1 دیدگاه

  1. عفیفه خدنگی

    در مقاله ای که لینکش رو در زیر میارم راجع به مخمل بافی در کارخونه ای در ونیز ایتالیا صحبت شده. در این کارخونه به روش کاملا سنتی هنوز هنر مخمل بافی جریان داره. در اون مقاله به این نکته اشاره شده که ونیزی ها مخمل بافی رو از شرق گرفتند. یعنی از طریق سفرهای مارکوپولو به شرق این هنر به بیزانس اومد و از اونجا به ایتالیا یا همون روم قدیم منتقل شد.
    http://www.bbc.com/travel/gallery/20181113-the-last-velvet-merchant-of-venice

    ۰
    • موبایل: ۰۹۱۵۶۵۵۲۸۶۴