مدرسه پریزاد؛ مدرسه ای تیموری در آستان قدس رضوی همچون امروز در گذشته نیز بانوان… چهارشنبه ۱۹ دی ۹۷

مدرسه پریزاد؛ مدرسه ای تیموری در آستان قدس رضوی

همچون امروز در گذشته نیز بانوان خیّر و مدرسه ساز ایران زمین کم نبوده اند. علاقه به کار خیر و ساخت بناهای عام المنفعه اختصاص به قشر ثروتمند و طبقه اشراف نداشته بلکه طبقات ضعیف تر نیز در حد توان به این امور علاقه نشان می دادند. امروز تصمیم داریم به یادگاری دیگر از یک بانوی ایرانی اشاره کنیم. این بانو از طبقه ضعیف جامعه بود. همگی می دانید که مهمترین اثر در مجموعه آستان قدس رضوی متعلق به بانوگوهرشاد است ولی او جزو طبقه اشراف بود. درست در کنار این مسجد مدرسه ای وجود دارد که به نام بانویی دیگر ثبت شده است؛ بانویی که ندیمه گوهرشاد بود و نامش تا ابد بر مدرسه پریزاد می درخشد. پریزاد خانوم این مدرسه را بعد از مسجد گوهرشاد بنا کرد. با داستان آن در اراول آشنا شوید.

مدرسه پریزاد

با کمک بانوگوهرشاد

مدرسه پریزاد از بناهای قرن نهم هجری و از مدارس مهم عهد تیموری است. این مدرسه تقریبا همزمان با اتمام مسجد گوهرشاد ساخته شد. بانی مدرسه بانو پریزاد، ندیمه گوهرشاد، بود و این مدرسه را در سال ۸۲۱ ق ساخت.

گفته شده گوهرشاد نسبت به ندیمه اش پریزاد علاقه وافری داشته است. به همین دلیل بقایای مصالح مسجد گوهرشاد را در اختیار وی گذاشته تا مدرسه اش را بسازد. این مدرسه متصل به دارالسیاده و مقابل مدرسه دو در است. در گذشته این دو مدرسه بیرون حرم قرار داشتند و  میان آن ها بازاری به نام بازار زنجیر قرار داشت. این بازار در سال ۱۹۷۶م برابر با ۱۳۵۴ق تخریب شد. هم اکنون بین این دو مدرسه که درهای ورودی شان روبروی همدیگر قرار دارد، راهرویی مفروش است که زائران پس از گذر از صحن جامع رضوی و بست شیخ طوسی از آن مسیر به سمت ضریح امام مشرف می شوند.

مدرسه پریزاد

مرمت مدرسه

این بنا در سال ۱۰۹۱ ق در عصر صفویه به دست نجف قلیخان بیگلر بیگی قندهاری تعمیر و مرمت شد. جریان مرمت آن در کتیبه ای بر کاشی معرق مکتوب شده است. همچنین در سال های ۱۳۴۲ و ۱۳۴۳ش اداره اوقاف دوباره تعمیراتی در آن انجام داد. تزئینات این مدرسه مثل نقوش اسلیمی و کاشیکاری سر درِ غرفه های طبقه زیرین و آجرکاری سر درِ ایوان ها به آن فضایی دلنشین و زیبا داده است.

مدرسه پریزاد

تزئینات مدرسه

در حال حاضر بر سر درِ مدرسه پریزاد کتیبه ای با خط ثلث وجود دارد که رنگی زرد دارد و بر زمینه کاشی معرّق لاجوردی نوشته شده است. این کتیبه خبر از تعمیر مدرسه در دوره شاه سلیمان صفوی می دهد. در دوره تیموری کتیبه دیگری نیز بر سر مدرسه وجود داشته که اکنون از بین رفته است. خوب است زمانی که برای زیارت به حرم مشرف می شوید به کتیبه های جای جای حرم نیز دقت کنید. هر کدام از این کتیبه ها بخشی از تاریخ را گواهی می دهد.

مدرسه پریزاد

سر ستون های بنا آجری است و ازاره ایوان ها تا یک متر سنگ شده است. (ازاره به بخش پائینی دیوارها گفته می شود که به دلایل مختلف مثل رطوبت با سنگ یا کاشیکاری تزئین می شده است. ازاره ممکن است بین ده سانتی متر تا دو متر باشد. همین حالا هنوز طبقات زیرزمین خانه های قدیمی ازاره هایی از سنگ مرمر دارند. منتها ازاره های حرم خیلی مجلل است). در قسمت بالای ازاره ایوان ها در دو طرف در ورودی مدرسه چهار تابلوی زیبا دیده می شود که تلفیق آجر و معرّق است. سقف ایوان با مقرنس زیبا به صورت گچکاری تزئین شده است. کناره داخلی قوس ایوان با هشت ضعلی های زیبایی با رنگ های مختلف تزیین شده است. نمای مشرف به حیاط ایوان چهار ضلعی های لوزی شکلی دارد که با آجر ساده کار شده است. پشت بغل های ایوان نیز کاشی معرّق است.

مدرسه پریزاد

حجره ها ایوانچه های کوچکی دارند. بالای آن ها کاشی کاری معرّق به چشم می خورد. برای استفاده از حجره های طبقه دوم در چهار گوشه حیاط، راه پله های باریکی تعبیه شده است. ابعاد حجره ها نیز متفاوت است.

ایوان شمالی و جنوبی مدرسه، به صورت قرینه

و روبروی یکدیگر قرار دارند. ایوان شرقی به

حرم مطهّر متصل است و استاد در آن می نشسته و درس می گفته است.

در دو طرف و قسمت بالایی ایوان احادیثی

در فضیلت علم و عالم به خط ثلث سفید بر کاشی

معرّق لاجوردی نقش بسته است. نمای داخلی ایوان

تلفیقی از آجر نما و کاشی معرّق همراه

با ترنج های منظّم و یکسان است.

مدرسه پریزاد

وضعیت فعلی

مدرسه پریزاد همواره برای کارهای اداری

و فرهنگی آستان قدس رضوی استفاده می شد.

برای سال ها در دست اداره تبلیغات آستان قدس

رضوی بود و جلسات مشاوره خانوادگی و روانشناسی

به همراه جلسات پرسش و پاسخ و حلقه های معرفت

در آن برگزار می شد. هم اکنون نیز فعالیت های فرهنگی

در این مدرسه انجام می شود. ولی متاسفانه در حال حاضر

این بخش از حرم اختصاص به آقایان دارد و

محل تشرف آقایان به روضه منوره از آن سمت است.

با این حال اگر خانم ها از خُدّام اجازه بگیرند

احتمالا امکان حضور در مدرسه را داشته باشند.

 

 


عفیفه خدنگی – ۱۸ دی ۹۷

۲+

مطالب مرتبط

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

0 دیدگاه