مسجد شاه یا مسجد امام اصفهان: می خواهم امروز برایتان داستان بگویم. داستان یک نذر،… سه شنبه ۱۳ آذر ۹۷

مسجد شاه یا مسجد امام اصفهان:

می خواهم امروز برایتان داستان بگویم. داستان یک نذر، داستان مسجدی آبی، قصه ای از معماری بنایی ۴۰۰ ساله که از همان زمان که ساخته شد تا امروز همه را انگشت به دهان کرد. مسجد شاه یا همان مسجد امام اصفهان. مسجدی با گنبدی بزرگ و کاشی های آبی و فیروزه ای. من چند بار به اصفهان سفر کرده ام و همیشه هنگامی که در میدان قدم می زنم حس می کنم مسجد شاه مثل آهن ربایی من را به سوی خودش جذب می کند. حدس می زنم همه آن هایی که به میدان نقش جهان پا گذاشته باشد این جذبه را تجربه کرده اند. مسجد از هر سو نمایی دارد ولی همه نماهای آن زیباست. همچون دوشیزه ای زیبارو که از نیم رخ، تمام رخ، سه رخ و حتی از بالا و پایین چهره ای مسحور کننده داشته باشد. با اراول همراه باشید تا دلیل علاقه ام به مسجد شاه را با شما در میان بگذارم.

مسجد شاه اصفهان

علت ساخت مسجد:

داستان ساخت مسجد شاه از یک نذر آغاز شد. نذری که از ذهن پدر بزرگ گذشت ولی نوه آن را محقق کرد. شاه طهماسب صفوی بعد از اینکه از یکی از جنگ هایش جان سالم به در برد، نذر کرد که مسجدی بنا کند اما مرگ امانش نداد و روزگار چنان چرخید که شاه عباس اول بر سر کار بیاید و نذر پدر بزرگ را،  ادا کند. با این حال شاه عباس نیز با همه اشتیاقی که به پروژه مسجد داشت عمرش برای دیدن طرح نهایی آن کفاف نداد چرا که مراحل کاشی کاری تا یک سال پس از مرگ او ادامه پیدا کرد. با این همه چه کسی است که امروز نام شاه عباس را بر این مسجد به یاد نیاورد و یادی از بانی مسجد بزرگ اصفهان نکند.

مسجد شاه اصفهان

البته شاه عباس دلایل دیگری نیز برای احداث مسجد داشت. پس از اینکه اصفهان پایتخت ایران بشود صفوی ها اقدامات عمرانی زیادی صورت دادند تا این پایتخت را به رخ جهانیان بکشانند. همینطور هم شد چون از چین تا اروپا آوازه اصفهان پیچیده بود. پیش از این، مرکز تجاری شهر که از زمان سلجوقیان ساخته شده بود در محله چهارباغ اصفهان قرار داشت یعنی پیرامون مسجد جامع قدیم شهر؛ همان مسجد قدیمی که هنوز هم در مرکز شهر و بافت قدیمی اصفهان پابرجاست. از آنجایی که بازار همیشه پیرامون مسجد جامع شکل می گیرد شاه عباس نیاز دید که مسجد جامعی باشکوه و بزرگ برای رقابت با جامع قدیم برپا سازد که به شکوه میدان نقش جهان بیفزاید. این میدان دیگر یک میدان ساده نبود، آنجا دارالحکومه پادشاهان شیعی مذهب بود.

مسجد شاه اصفهان

سر در ورودی:

برایتان گفتم که وقتی به میدان نقش جهان می روم مسجد مثل آهن ربایی مرا جذب می کند. اما زمانی که به جلوی سر در بزرگ مسجد می رسم؛ جایی که معمولا چند توریست اروپایی هم ایستاده و نشسته اند آرامشی عجیب را به یکباره احساس می کنم. نمی دانم به دلیل رنگ آبی کاشی کاری هاست یا بزرگی و عظمت سر در است که مرا فرا می گیرد.

سر دری بزرگ و باشکوه با رنگِ زمینه‌ی آبی و فیروزه ای و مقرنس هایی بی نظیر که برای دیدن بلندی اش یا باید به اندازه کافی از آن فاصله بگیری یا سرت را آنقدر بالا بگیری که احتمالا به گردنت فشار بیاید. این آرامش مرهون هنرمندانی است که این بنای باشکوه را ساخته اند. کار راحتی نیست که بنایی را طراحی کنی که هم از نظر کاربردی از پس ملزوماتش بر بیاید و هم زیبا باشد. زیبایی این مسجد به واقع با کاربری آن که بنایی مذهبی است همخوانی دارد و حس آرامشی را که مردم از معنویت می جویند به انسان القا می کند.

مسجد شاه اصفهان

گنبد فیروزه ای:

مسجد در انتهای میدان مستطیل شکل نقش جهان قرار دارد و از همه سوی میدان پیداست. من از همه سو با این گنبد عکس دارم. از آن سوی میدان یعنی جلوی بازار قیصریه، از ایوانِ عالی قاپو، از وسط میدان و حتی ازجلوی مغازه های بازار. می توانم بگویم گنبد از هر جهت نمایی متفاوت و در عین حال جذاب دارد. ترکیب مناره های ورودی و دو مناره دیگرِ مسجد با این گنبد از هر سو نمایی منحصر به فرد را پدید می آورد.

مسجد شاه اصفهان

معماری مسجد:

مسجد شاه مسجدی ۴ ایوانی است یعنی صحنی دارد با ۴ ایوان بزرگ. ۴ مناره دارد و به هر طرف که نگاه می کنی کاشی کاری هایی با رنگ فیروزه ای و لاجوردی خودنمایی می کند. ۱۸ میلیون قطعه آجر و ۴۷۵ هزار کاشی برای ساخت این مسجد به کار رفته است. اگر پلان مسجد را از بالا ببیند متوجه می شوید که این مسجد کج است. یعنی خود مسجد چهارگوشی هندسی و دقیق است ولی نسبت به پلان میدان کاملا کج است و اصلا به موازات آن نیست.

مسجد شاه اصفهان

از مهمترین دلایل این اقدام این بوده که می خواستند مسجد

را در سمت قبله بنا کنند و از آنجایی که نقش جهان نسبت به

سمت قبله کمی انحراف داشته پلان مسجد کاملا انحراف پیدا کرده است.

راه حل جالبی که برای متصل کردن میدان به مسجد اندیشیده اند

این بوده که دالانی کج و شبیه یک پیچ، در ورودی مسجد

احداث کرده اند که اتفاقا به زیبایی بنا کمک زیادی کرده است.

از عجایب روزگار این است که این دالان هیچ زاویه‌ای ندارد

و به‌گونه ‌ای ساخته شده که با پیمودن آن اصلا تغییر جهت را

احساس نمی ‌کنید. سر در ورودی کاملا رو به میدان است و از

طریق این دالان به مسجد وصل می شوید. این دالان تاریک است

و پس از عبور از آن به ناگهان با شکوه و روشنایی مسجد مواجه

می شوی. با آبنمایی زیبا که همه کاشی های رنگارنگ دیوارها را

در خود منعکس کرده است. گویی مسجد دو تا شده است.

مسجد شاه اصفهان

مسجد شاه اصفهان

آخر قصه این که این مسجد

پس از ۴۰۰ سال هنوز نیز پابرجاست.

هم مکانی دیدنی است هم هنوز کاربری اصلی

خود را از دست نداده است. هنوز در این مسجد

نماز جمعه، نمازهای عید، مراسم اعتکاف و برنامه های

جمعی برگزار می شود. وقتی چادرنمازهای سفید را

در گوشه مسجد می بینی دلت می خواهد آن ها را به سر کنی

و در این فضای دلنشین و روح بخش نماز بخوانی.

نماز در این مسجد حس و حالی دیگری دارد؛ حس و حالی هنری.

 


عفیفه خدنگی – ۱۲ آذر ۹۷

مطالب مرتبط

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

1 دیدگاه

  1. خدا شاه عباس رو بیامرزه که هرچی بنای درست و حسابی داریم مال زمان شاه عباسه. واقعا دوران صفویه دوران با شکوه معماری ایران بود و مسجد شاه قطعا یکی از اون بناهای بی نظیر هست.

    • موبایل: ۰۹۱۳۷۰۰۳۴۲۵