مسجد کبود ؛ شاهکار معماری اسلامی مسجد کبود تبریز از شاهکارهای معماری اسلامی است که… پنجشنبه ۲۸ تیر ۹۷

مسجد کبود ؛ شاهکار معماری اسلامی

مسجد کبود تبریز از شاهکارهای معماری اسلامی است که تاکنون توجه اندیشمندان و صاحب نظران بسیاری را در حوزه

هنر و معماری به خود جلب کرده است. این اثر تاریخی ارزشمند هر ساله شاهد بازدید گردشگران بین المللی

بسیاری از سراسر جهان است.

مسجد کبود از شاهکارهای معماری دوران تیموری است که به مسجد فیروزه ای نیز شهرت دارد

و از قرن نهم هجری به یادگار مانده است. وجود آجرهای فیروزه ای رنگ در ساختار بنای مسجد کبود

آن را به “مسجد فیروزه ای” نیز مشهور ساخته است. نکته مهم در ساخت این بنا تطابق آن با اقلیم سرد

و کوهستانی منطقه است. ساختار آن به گونه ای است که هیچ کاشی چهار ضلعی در تزئین آن به کار نرفته است.

مسجد کبود

در زبان ترکی به آن “گوی مچید” می گویند که به مسجد جهانشاه نیز شهرت دارد و در گذشته به آن “مسجد و عمارت مظفریه” نیز

می گفتند. بانی ساخت این بنا میرزا جهانشاه ابن قرایوسف ترکمان است که سومین پادشاه از سلاطین طایفه قراقویونلو است.

ساخت این بنا به استناد کتیبه سردرآن به سال ۸۷۰ هجری قمری (۱۴۶۵ میلادی) باز می گردد.

زمانی که سلطان جهانشاه مقتدرترین حکمران سلسله قراقویونلو بود.

آنچه مسجد کبود را به شاهکار معماری اسلامی و “فیروزه اسلام” معروف ساخته، تنوع و ظرافت در کاشی کاری بنا

و انواع خطوط به کار رفته در آن است که رنگ لاجوردی بیش از همه در این بین خودنمائی می کند.

مسجد کبود

وقوع زلزله مهیب سال ۱۱۹۳ هجری قمری خسارات زیادی به ساختمان بنا وارد ساخت. به طوری که گنبدهای مسجد

فرو ریخت و سال ها به  صورت ویرانه ای باقی ماند. در سال ۱۳۱۸ هجری خورشیدی مرمت بخش هایی

از مسجد آغاز شد و سپس در سال ۱۳۵۵ بنای مسجد به طور کامل بازسازی شد.

و بازسازی گنبد مسجد را مرحوم استاد رضا معماران بر عهده گرفت.

کمتر بنایی را می توان از دوران تیموری پیدا کرد که این چنین ماهرانه از هنر کاشیکاری معرق برای تزئین آن استفاده شده باشد.

ترکیبی از رنگ ها و نقش هایی به رنگ های سفید و طلایی و سبز و فیروزه ای که تمام فضای داخلی

و ورودی را به آن مزین ساخته اند. زیبایی کاشیکاری معرق و چیدمان این نقش ها و رنگ ها

در کنار هم به گونه ای است که هر بیننده ای را متحیر می سازد و به این فکر وا می دارد

که چگونه در حدود ۵ قرن پیش این طرح ها را در کنار هم نقش زده اند.

مسجد کبود

شبستان بزرگ مسجد به شکل مربع است و هر یک از اضلاع ان۱۶/۵متر طول دارد و از چهار جهت به رواق ها

و شبستان های کوچکی مرتبط می شود. در قسمت پایین ازاره این شبستان به اندازه ۳۰ سانتی متر

سنگ مرمر با طرح های طاق گونه کار کرده اند که در حال حاضر نمونه هایی از آن ها بر جای مانده است.

بالای این قسمت را تا کمره دیوار، کاشیکاری معرق با طرح های هندسی پوشانده است  که به ترکیبی

دل انگیز  از انواع کثیر الاضلاع های مکرر  در  کنار هم قرار گرفته اند. بالای این قسمت نیز حاشیه ای

از کاشی معرق با طرح های اسلیمی، ختایی و بالای آن، کتیبه ای از آیات قران به خط ثلث سفید

در زمینه ای فیروزه ای و بسیار خوش و بالای این کتیبه نیز طرح های متنوعی از انواع گل ها، بوته ها،

ترنج ها و کتیبه هایی با خطوط مختلف نسخ، ثلث، کوفی و تعلیق پوشانده است.

در این کتیبه ها، اسامی جلاله ، آیات قرآنی و احادیثی از پیامبر اسلام نوشته شده است.

این نوشته ها، در حین اینکه خود شیوه تزئینی دارند در ترکیب با یکدیگر، اشکال هندسی بدیعی را به وجود آورده اند.

مسجد کبود

سبک کاشیکاری مسجد کبود قابل مقایسه با ترکیبات هندسی خاص صنایع زمان سلجوقی و مغولی نیست،

بلکه به درجات بر آن برتری و امتیاز دارد. حتی این سبک کاشیکاری در هیچ یک از بناهای دوره صفویه هم دیده نمی شود.

کاشی های معرق آن به تصدیق اهل فن به مراتب از کاشی های مساجد دوره صفویه در اصفهان عالی تر است.

حتی به مراتب از کاشی های مسجد گوهرشاد آغا در مشهد نیز  بهتر و عالی تر است،

با وجود اینکه در یک عصر و از نظر زمانی نزدیک به یکدیگر ساخته شده اند.

تنها تفاوت در این است که مسجد گوهر شاد سالم مانده است.

مسجد کبود

نکته حائز اهمیت در ساخت مسجد کبود در این است که هنر کاشیکاری آن توسط هنرمندان بومی انجام شده

و نکته بعدی در این است که هر دو سبک کاشی معرق و کاشی هفت رنگ از تبریز و به واسطه هنرمندان تبریزی  انتشار یافته است.

مسجد کبود

در مورد ساخت مسجد کبود سه نکته وجود دارد:

اول اینکه بر خلاف تصور عوام، طایفه قراقویونلو و جهانشاه نشان می دهد که شیعه مذهب بوده  اند

و دوست دار خاندان نبوت  و مسجد کبود نخستین معبد مزین و منقشی است که عبارت “علی ولی الله”

و اسامی مقدس “حسنین” در دیوارها و طاق های آن نوشته شده است.

دوم اینکه نشان می دهد ناظر و سرکار این عمارت بزرگ، مردی بوده به نام “عزالدین بن ملک” که سمت حاجبی

و دربانی پادشاه را داشته و از مقربان و معتمدان دربار به شمار می رفته است.

سوم اینکه معلوم می کند در میان همه کتیبه های مسجد کبود فقط سه فقره عبارت فارسی و یک فقره عنوان یا لقب ترکی

آورده شده و بقیه کتیبه ها همه عربی است که به شیوه های مختلف تعلیق، نسخ، ثلث و کوفی ساده

و تزئینی به رشته تحریر در آمده است.

کاربرد اعجاب انگیز کاشی معرق در مسجد کبود و ویژگی های چشمگیری که در زمینه رنگ و نوع کاشیکاری

به کار رفته در آن وجود دارد و نیز قرار گرفتن این بنا در محدوده زمانی گذر از تیموری

به صفوی که در عرصه هنر گذر از کاشیکاری معرق به هفت رنگ است، همگی دلالت

بر اهمیت انکارناپذیر این بنا در عرصه هنر و معماری اسلامی دارد.

 

اراول: سفر، جاذبه، تجربه

برای رزرو بلیط هواپیما، تور و هتل با شماره ۳۸۰۹۲ – ۰۵۱ تماس بگیرید.

 


زهره خسروی | ۲۶ تیر ۹۷ –  منبع: سازمان توسعه گردشگری شهرداری تبریز

مطالب مرتبط

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

0 دیدگاه