پته دوزی هنر دست زنان کرمان پته دوزی نوعی رودوزی و یکی از هنرهای اصیل… پنجشنبه ۱۹ مهر ۹۷

پته دوزی هنر دست زنان کرمان

پته دوزی نوعی رودوزی و یکی از هنرهای اصیل ایرانی است که به زنان هنرمند استان کرمان تعلق دارد. پته دوزی در واقع نوعی سوزن دوزی ایرانی است که از دوخت نخ های پشمی رنگین بر روی پارچه زمینه ای پشمی و ضخیمی که عریض نامیده می شود حاصل می شود. طرح های زمینه پته از بوته، ترنج، سرو، بته جقه،  درخت زندگی و … تشکیل می شود و نمای آن منظره ای بی نظیر از گل و بوته های رنگین را به نمایش می گذارد. هنرمندان پته دوز که اکثراً از زنان و دختران خانه‌دار هستند با کمک سوزن نقوشی  را که از صور خیالشان الهام گرفته است، به وسیلهٔ بخیه‌های نخی رنگین بر زمینه ی‌پارچهٔ پشمی ضخیمی می‌نشانند. نخ‌هایی که برای پته دوزی بکار می‌رود نخ‌های پشمی ظریف و رنگارنگی هستند که ریس نامیده می شوند و معمولاً به رنگهای عنابی، زرد، نارنجی، قرمز، آبی، سفید، عنابی، مشکی، سبز روشن، سبز تیره، زرد، نارنجی، قرمز، سبز ماشی، لاکی و… هستند.

از پته دوزی برای دوخت رومیزی، سجاده، جلد قرآن، جانماز، پرده، کوسن، زیر لیوانی و… استفاده می شود. معروفترین نقوش پته، طرح پته‌ای یا درخت زندگی است که به نامهای متعدد در پته به کارگرفته می‌شود، مانند پته میری، پته ترمه‌ای، پته جقه‌ای، پته بادامی، پته سربندی، پته افشاری، پته کردستانی و غیره. از دیگر طرحهای پته دوزی، پیچک ترنج، سروچه، نقوش حیوانی بخصوص پرندگان و لچک ترنجی را می‌توان نام برد. یکی از معروفترین پته‌ها، روپوش مقبره شاه نعمت‌الله ولی در ماهان کرمان است که یکی از پرکارترین پته‌های تولید شده در ایران بوده و بیش از یک قرن از عمر آن می‌گذرد.

برای تهیه پته ابتدا عریض را به ابعاد لازم می‌برند سپس باید طرح مورد نظر را روی آن در آورند. معمولا فروشندگان مواد اولیه عریض آماده و طراحی شده در اختیار دارند که به صورت آماده به پته دوزان می‌فروشند.

در مرحله طراحی ابتدا طرح را روی کاغذ کالک ترسیم می کنند و پس از آن خطوط طرح را سوراخ کرده و روی عریض منطبق می‌سازند و روی آن‌ گچ یا خاکهٔ زغال می‌ریزند که به این کار گرته زنی می گویند. سپس نقاط مشخص شده رابا قلم و مرکب چین روی پارچه مشخص می‌سازند. در گرته زنی برای پارچه‌های تیره از خاک گچ و برای پارچه‌های روشن از خاک زغال استفاده می‌شود.

پس از طراحی نوبت به انتخاب نخ و رنگ می رسد.

رنگ های اصیل پته دوزی اغلب تیره است چرا که معمولا طرح های

پته شلوغ و هندسی نیستند و تیره بودن رنگ‌ها ارتباط نقوش

را منظم‌تر و زیباتر می‌سازد. البته در سال‌های اخیر

رنگ‌های روشن نیز به پته دوزی راه یافته است.

پس از انتخاب و تهیه نخ نوبت به ساق دوزی می رسد؛

در این مرحله پته دوز ابتدا جای خطوط اصلی را سوزن می‌زند

و نقش‌ها به طور خطی دوخته می‌شود. سپس داخل

نقش‌ها و متن با اسلوب خاصی سوزن دوزی و پر می‌شود،

که به این کار آب دوزی یا متن دوزی می‌گویند. مرحلهٔ سوم

که یکی از مهمترین مراحل پته‌دوزی می‌باشد مرحله

برگ دوزی و سایه زدن با نخ پیرامون گل‌ها و نقشها است.

برگ دوزی معمولاً در اطراف حاشیه و به صورت زیگزاک

انجام می‌شود و آنرا پتک دوزی یا جوانه دوزی نیز می‌نامند.

پس از اتمام دوخت پته را شسته و با کمک دستگاه

مخصوصی بنام نورد اتو زده و آماده ‌فروش می‌کنند.

 

 


گردآوری شده توسط: راضیه احمدی | ۱۸ مهر ۹۷ | اراول

۰

مطالب مرتبط

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

0 دیدگاه