چموش دوزی، از صنایع دستی استان گیلان: چموش در لغت به معانی مختلفی از جمله… جمعه ۲ آذر ۹۷

چموش دوزی، از صنایع دستی استان گیلان:

چموش در لغت به معانی مختلفی از جمله «بد قلق» و «لگد زن» بوده است ولی از گذشته به نوع خاصی از کفش ها نیز چموش گفته می شد و به هنر ساخت این کفش ها که معمولا با دوخت های زیبا و رنگی تزئین می شود چموش دوزی می گویند.

چموش از پاپوش های قدیمی استان گیلان است. این صنایع دستی در گذشته بیشتر در ارتفاعات و مناطق کوهستانی که مردم به دامداری مشغول بودند رواج داشت. اگر عکس های به جای مانده از میرزا کوچک خان جنگلی را دیده باشید می توانید چموش را در پای مردان و زنان آن روزگار مشاهده کنید. با این حال این روزها کاربرد مصرفی خود را از دست داده است. در ادامه معرفی این صنعت دستی را در مجله اراول ببینید.

چموش دوزی

خاستگاه چموش:

این صنایع دستی بیشتر در ارتفاعات و مناطق کوهستانی که مردم به دامداری مشغول بودند رواج داشت. چموش برای دامداران پرکاربرد بود. جنس چرمی این پاپوش مانع از نفوذ رطوبت بود. چرم چموش عایق بسیار مناسبی در برابر زمین خیس و مرطوبِ استان گیلان بود. دیر زمانی این چموش ها بادوام ترین و با کیفیت ترین پاپوش های مردم این خطه به شمار می رفت.

چموش دوزی

جنس چموش:

این محصولات از چرم طبیعی ساخته می شود. چموش را اغلب از چرم ساده که بدون رنگ بود تهیه می ‌کردند، اما اگر می ‌خواستند چرم را رنگ کنند، از رنگ های گیاهی مثل رنگ پوست انار استفاده می‌ کردند.

چموش دوزی

راه و روش چموش دوزی:

در چموش دوزی ابتدا باید چرم مناسب تهیه می شد. برای تهیه چرم، پوست گاو و بز را به دباغخانه می آوردند و پیش از هر چیز به آن نمک می‌زدند. پس از آن چرم را در آهک می‌خواباندند. بعد از آن موهایش را جدا می کردند و آن را می جوشانند. پس از آن چرم را در حوض می ‌انداختند تا به طور کامل رنگ را به خود جذب کند. پس از رنگ کردن چرم، آن را روی تخت می انداختند و لوله می ‌کردند.

این چرم لوله شده را بعد از آن در آب فرو کرده، آویزان می کردند تا نمک آن از بین برود. چرم بعد از اینکه هوا می خورد خشک می شود. بعد از این مرحله پوست را صاف می کردند و دوباره در آب می انداختند. باز هم آن را روی تخت پهن می کردند و به آن ضربه می زدند. این محصول به عمل آمده چرمی بود که به چرم فروشان تحویل داده می شد و از آنجا در محصولات مختلف به کار می رفت.

چموش دوزی

انواع چموش دوزی:

چموش های پر کاربردتر معمولا بندها و تسمه ‌های بلندی دارد که به ساق پا پیچیده می شود. نوع دیگری از چموش هم وجود دارد که فاقد تسمه و بند می باشد. با این حال همانند نمونه های بنددار نوک عقابی و برگشته ای دارد که شکل ظاهری این پاپوش را از سایر پاپوش ها متمایز می کند. چموش های اناری و عنابی رنگ در گذشته از اصیل ترین و رایج ترین پاپوش های مردم گیلان به شمار می رفت.

از موضوعات شاخص در این صنعت دستی این است که در تولید آن از میخ و چسب و مواد دیگر استفاده نشده و همه اتصالات آن فقط با دوخت است. نوع قدیمی و اصیل این کفش نیز معمولا پاشنه ندارد.

چموش دوزی

وضعیت فعلی صنعت چموش دوزی:

در حال حاضر چموش دوزی مثل گذشته تولید زیادی ندارد اما،

همچنان در شهر تاریخی ماسوله از توابع شهرستان فومن دو

تا سه نفر از هنرمندانِ چموش دوز مشغول به این کار هستند

و گردشگرانی که به این شهر مراجعه می کنند

در صورت تمایل این سوغات زیبا را خریداری می کنند.

یکی از عللی که این صنعت همچون گذشته جنبه مصرفی ندارد

و تنها به هنری تزئینی تبدیل شده می تواند این باشد که

این کفش ها کارایی خود را از دست داده

و کفش های دیگری جایگزین این مدل ها شده است.

چموش دوزی

بر خلاف وضعیت کنونی چموش دوزی

در حدود صد سال پیش کسب و کار چموش دوزی

در گیلان چنان رونقی داشت که کارگاه های آن

در استان گیلان و شهر ماسوله خیلی بیشتر از این ها بود.

 


عفیفه خدنگی- ۱ آذر ۹۷

۱+

مطالب مرتبط

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

2 دیدگاه

  1. چه جالب، عکس این کفش‌ها رو دیده بودم و همیشه فکر میکردم یه جور گیوه است.

    ۰
    • موبایل: ۰۹۱۵۲۲۰۲۸۱۴
  2. مهسا امیری

    چه کفش های زیبایی ,کاش مثل گیوه تولیدش گسترده بشه و بتونن مردم دوباره از این کفش ها استفاده کنن,

    ۰
    • موبایل: ۰۹۱۵۵۷۸۶۰۰۵