کپوبافی چیست؟ کپوبافی (kapu) هنر دستِ بانوان زحمت کش خوزستانی است؛ زنانی از خطه دزفول.… یکشنبه ۶ آبان ۹۷

کپوبافی چیست؟

کپوبافی (kapu) هنر دستِ بانوان زحمت کش خوزستانی است؛ زنانی از خطه دزفول. مردمانی از منطقه شهیون. این هنر زیبا و کاربردی در خانه بسیاری از ایرانیان یافت می شود. تقریبا بسیاری از بانوان ایرانی در آشپرخانه شان یک یا دو کپو برای زیر قابلمه دارند و یا یک سبد کپوبافی شده را برای نخ سوزن های خیاطی شان اختصاص داده اند. این روزها نیز سبدهای نان و سبزیِ کپو، زینت بخش سفره ایرانی ها شده است. اما بسیاری از ما این هنر آشنا را به اسم نمی شناسیم. با اراول همراه باشید تا بیشتر با محصولات کپوبافی آشنا شویم.

کپوبافی

کپوبافی از صنایع دستی استان خوزستان است که از گذشته در مناطق شمال دزفول تولید می شده و مسافران ایرانی و خارجی همواره با ذوق و شوق این دست بافته های رنگی را خریده و به عنوان سوغات یا مصارف شخصی به شهر و دیارشان می آوده اند. خاستگاه این صنعت دستی دهستان شهیون در شمال دزفول است. روستای پامنار از توابع این دهستان نیز در این زمینه شهرت زیادی دارد و مواد اصلی ساخت کپو از آنجا به دست می آمده است.

کپوبافی

سابقه دیرینه حصیربافی و کپوبافی:

حصیربافی از قدیمی ‌ترین صنایع دستی است چرا که نمونه ‌هایی از آن در بین النهرین و مناطق جنوبی پیدا شده است. ظاهرا نخستین زیراندازهای بشری از جنس نی و گیاهان باتلاقی بوده است. اما رایج ‌ترین نوع حصیربافی در خوزستان و در واقع حصیرِ شاخص خوزستان «کپو» است. در واقع کپو کلمه ای دزفولی است و آن ها هستند که به حصیر کپو می گویند.

کپوبافی

کپوبافی با پیچیدن برگ خرما به دور نی ‌های مردابی به شکل فتیله ‌ای و پیچ دار بافته می‌ شود. این شیوه بافت قابلیت‌ فرم‌ دهی زیادی دارد و همین موضوع باعث شده کپوها تنوع زیادی در محصول نهایی داشته باشند.

کپوبافی

کپوبافی چیست؟

کپو در لغت دزفولی به سر می گویند چون گرد است. در اصطلاح به هر شی ای گفته می شود که مدور، گرد و چمباتمه زده باشد. در حصیر بافی هم به دست ساخته های حصیری که از برگ خرما یا کرتک به شکل ظروف دردار کروی بافته می ‌شود، اطلاق شده است. هر چند که امروزه دیگر این محصولات منحصر به ظروف گرد و مدور نیست ولی این نام از قدیم بر روی آن مانده است.

کپوبافی

مواد لازم برای کپوبافی:

از شش هزار سال پیش که کشت خرما در ایران و در نزدیکی شوش قدیم، در زمان تمدن ایلامی ‌ها رواج داشت نخل خرما نیز در محصولات متنوعی به کار می رفت. آنچه در کپوبافی اهمیت دارد کرتک است.

كرتك (kertak) گیاهی خودرو است كه در حاشیه رودخانه ‌ها، نهرها و دشت ‌های مناطق باتلاقی و گرمسیری به مقادیر زیاد یافت می ‌شود. کرتک علفی هرز است که ساقه ای بلند، لاغر و کشیده شبیه گندم دارد و مثل نی بند بند است.

این گیاه استحکام کششی زیادی دارد و ظاهرا خوراک هیچ حیوانی نیست. دچار آفت هم نمی شود و حجم زیادی از این گیاه در دزفول به خصوص روستای پامنار رشد می کند که از گذشته محل اصلی مواد اولیه این محصول بوده است. البته امروزه به دلیل نیاز بیشتر به این محصول بخش مهمی از کرتک ها از بندرعباس تهیه می شود.

کپوبافی

چگونه کپوبافی کنیم؟

ک‍پ‍و، ب‍‍ا پ‍ی‍چیدن س‍‍اق‍ه ‌‌های م‍رک‍ز‌ی‌ و ج‍و‌ان‌ درخت ن‍خ‍ل‌ ب‍ه‌ دور س‍‍اق‍ه ‌‌های ک‍رت‍ک‌ درست می شود.

در لابلای آن نقوشی از کاموا نیز به کار می رود که

در واقع تزئین آن به شمار می رود و بسته به هنر بافنده آن متغیر است.

نقش های استفاده شده در کپو بیشتر سه پر، چهار پر، پنج پر، لوزی، نیم لوزی و ستاره ‌ای است.

این نقوش ازطرح های آجری یا خشت‌ های قدیمی دزفول الهام گرفته شده است.

در کپوبافی هر چه رنگ ها تندتر و به اصطلاح گرم‌ تر باشد کار جلوه و جذابیت بیشتر و بهتری خواهد داشت.

کپوبافی

انواع محصولات:

به کمک كپوبافی محصولات متنوعی می توان تولید کرد

که تقریبا بیشتر ظروفی تزیینی به شمار می روند.

کپوبافی در اشكال مسطح، بیضی و دایره ‌ای كاربردهای مختلفی

مثل گلدان، جادستمالی، زیرقوری، میوه خوری، زیركتری و

انواع دیگر محصولات بافت حصیری به کار می رود.

کپوبافی

ک‍پ‍و، م‍‍ع‍م‍ولا ب‍ه‌ ش‍ک‍ل‌ س‍ب‍د‌ه‍‍ا‌ی‌ در د‌ار و ب‍دون‌

در ب‍ه ‌‌ص‍ورت‌ س‍ی‍ن‍‍ی‌ در ‌ان‍د‌ازه ‌‌های م‍خ‍ت‍ل‍ف‌ رن‍گ‍‍ی‌ و س‍‍اده‌ ب‍‍اف‍ت‍ه‌ م‍‍ی‌ش‍ود.

کاربرد این سبدها در مواردی همچون جای نان،

جای لوازم خیاطی، نگهداری خمیرمایه،

جای نخ و سوزن و غیره است.

از دیگر کپوهای خاص می توان به جعبه جواهر،

جای سكه، جامدادی، جادستمالی،

كلاه بچه‌گانه و… اشاره کرد.

 


عفیفه خدنگی – ۵ آبان ۹۷

۱+

مطالب مرتبط

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

1 دیدگاه

  1. اتفاقا من هم چند تا از این ها تو خونه دارم، یکیش مال سال ها پیشه ولی یکیش رو جدید برام سوغات آوردن، البته از شمال، نه از جنوب، ولی نمیدونستم اسمش چیه، من فکر میکردم سوغات شماله! یعنی اونایی ک تو شمال کشور فروخته میشه هم اسمش کپو است؟؟

    ۰
    • موبایل: ۰۹۱۵۱۲۳۹۸۷۸