با هنر گلابتون دوزی آشنا شویم گلابتون دوزی یکی از هنرهای رودوزی سنتی ایران است… شنبه ۵ آبان ۹۷

با هنر گلابتون دوزی آشنا شویم

گلابتون دوزی یکی از هنرهای رودوزی سنتی ایران است که در استانهای اصفهان، شیراز، تهران، کردستان، قزوین، تبریز، کاشان، یزد و بخشهایی از بوشهر، شوش، شوشتر و … رواج دارد اما این هنر بیشتر مختص بانوان خوش ذوق و خانه دار استان هرمزگان و شهرهای بندرعباس، میناب، بندرلنگه و روستاهای این استان می باشد و کمتر زنی در استان هرمزگان یافت میشود که با هنر گلابتون دوزی آشنا نباشد.

گلابتون دوزی از زمان هخامنشیان رواج داشته و علاوه بر این که لباس درباریان و پادشاهان را با این دوخت تزئین میکرده اند، محصولات گلابتون دوزی صادر نیز می شده است. کتیبه های تخت جمشید و سایر اسناد باقی مانده از دوره هخامنشیان نشان دهنده این است که این رودوزی زیبا در آن دوران از رواج کامل برخوردار بوده و در تزئین لباس و درفش از آن استفاده می کردند. این هنر در دوره صفوی نیز بسیار رواج داشته و در تزئین البسه، پرده و دیگر تابلوهای تزئینی از آن استفاده می کردند. در دوره افشار و زند و قاجار نیز از این دوخت برای کاربردهای مختلف استفاده می شد.

بعد از اسلام این هنر در گوشه و کنار ایران از رواج بیشتری برخوردار گردید، به خصوص از قرن دوم که از این هنر برای آرایش و تزئین پرده کعبه استفاده می کردند. هنرمندان شوش و شوشتر در طول سال موظف به تهیه ۱۲ تخته روپوش حجرالاسود بودند. جنس پرده ها از مخمل مشکی بود و بر روی آن علاوه بر گلابتون دوزی، کتیبه دوزی، شمسه دوزی، کمنددوزی و ده یک دوزی می شده است. برای این پرده ها معمولا از نخ های عیاردار استفاده می کردند. دوخت این پرده ها تا سده دهم هجری به عهده هنرمندان ایرانی بود ولی از آن دوره به بعد این پرده ها توسط کشورهای عثمانی، مصر و دیگر کشورهای اسلامی تهیه شد.

همانطور که گفته شد گلابتون دوزی نوعی رودوزی است و از آن برای تزئین پارچه های ماهوت، مخمل، اطلس، ابریشم، پشم، تافته و حتی کرباس استفاده می­کنند. گلابتون به نخ هایی گفته می شود که روکش طلا یا نقره داشته باشند و در زری بافی و نقده کوبی به کار می رود. معمولا مقدار طلای این رشته ها دو تا سه درصد است اما در گلابتون بعضی از زری های عصر صفویه تا پنجاه درصد طلا به کار رفته است، اما امروزه به جای استفاده از الیاف طلا و نقره از نخ هایی با روکش فلزی به رنگ طلایی، نقره ای و سفید استفاده می شود که عمدتا این نخ ها در کشور پاکستان تولید میشود.

نقوش مورد استفاده در گلابتون دوزی عبارت است از:

پیچک ترنج، گل ساعتی، نقش محرابی، گل های اسلیمی،

گل های ختائی، نقش بازوبندی، بته روحی، محرماتی یا ستونی،

بته جقه ای، سروچه، گل شاه عباسی، شکارگاهی و …

از این دوخت برای تزئین دیوار کوب، پیش سینه، جای قرآنی، سجاده،

جانماز، لباس مجلسی، دم پای شلوار، کلاه، رویه کوسن، رویه بالش،

پرده، بقچه، پشتی، کیسه پول، دور یقه، آستین، قلم دان،

جای شانه، سرمه دان، دامن و… استفاده می شود.

ابزار کار گلابتون دوزی بسیار ساده است و عبارت است از دایره ای

الک مانند که به آن کمان و در زبان محلی کَم می گویند.

پارچه را روی کم می کشند، دور دایره را محکم با بند یا کش می بندند

تا مانند دف شود، با این تفاوت که به جای دف که دور آن پوست است،

دور این کمان، پارچه قرار دارد. بعد از این که پارچه

روی کمان محکم شد، نقش را روی آن می کشند.

حلقه چوبی بزرگ که پارچه بر روی آن کشیده و محکم

بسته می شود، یک قلاب قلاب بافی شماره ۱۲ یا ۱۳ و نخ

گلابتون که می تواند طلایی، نقره ای و یا در

رنگ های دیگر باشد ابزارهای مورد استفاده در این هنر هستند.

اگر به جنوب کشور یا استان زیبای هرمزگان سفر می کنید حتما از مراکز تولید و فروش گلابتون دوزی بازدید نمایید.

 

 


گردآوری: راضیه احمدی | ۳ آبان ۹۷ | اراول

۲+

مطالب مرتبط

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

0 دیدگاه