معرفی گودال باغچه در معماری ایرانی: ایرانِ عزیز ما کشور چهار فصل است ولی بخش… یکشنبه ۲۵ آذر ۹۷

معرفی گودال باغچه در معماری ایرانی:

ایرانِ عزیز ما کشور چهار فصل است ولی بخش مهمی از آن آب و هوایی گرم و خشک دارد. مردم کویر نشین در گذشته برای سازگاری با منطقه از شیوه های به خصوصی در  ساخت و ساز بهره می بردند. احداث گودال باغچه از شیوه هایی بود که در مناطق کویری به منظور خنک کردن هوا به کار می رفت. گودال باغچه سبکی از ساختمان سازی است که در آن بخشی از بنا به خصوص حیاط مرکزی را گود و درختکاری می کنند و بقیه بخش های بنا را اطراف آن می سازند. به این شکل فضایی خنک، نور کافی و استحکام را در بنا تضمین می کنند. گودال باغچه یا باغچال در خانه های قدیمی شهرهای کاشان، نایین و یزد به وفور دیده می شود. اگر ادامه مطلب را بخوانید خودتان کمتوجه خواهید شد بسیاری از بناهای تاریخی که شاید بارها دیده اید از نوعِ گودال باغچه است؛ فقط شاید تا به حال اسمش را نشنیده باشید.

با اراول همراه باشید.

گودال باغچه

طراحی و عناصر گودال باغچه:

شهر های کویری ایران معمولا بر سر راه قنات ها(کاریزها) و منابع زیرزمینی آب احداث می شد تا به بهترین شکل از همان یک ذره آب استفاده شود. این آب هم برای مصارف روزانه هم برای تلطیف محیط و آبیاری گل ها و گیاهان و باغ ها به کار گرفته می شد و ذره ای از آن هدر نمی رفت. معمولا صحن و حیاط ساختمان گودبردای می شد و تقریبا به اندازه یک طبقه در زیرزمین  طراحی صورت می گرفت. بقیه عناصر بنا مثل رواق ها، اتاق ها و شبستان ها در اطراف آن حیاط شکل می گرفت.

گودال باغچه

گاه بنا همین یک طبقه بود ولی اغلب طبقه دیگری در بالای آن احداث می شد که آنجا نیز حیاط دیگری داشت. حیاط های فوقانی، همان سقف اتاق ها و رواق های طبقه اول بودند. معماران با تدبیر ایرانی معمولا از خاک به دست آمده در اثر حفاری گودال برای خشت بنا و سایر قسمت ها استفاده می کردند.

گودال باغچه

گیاهان در گودال باغچه:

در گودال باغچه ها عموما درختکاری می شد و حوض آبی نیز در وسط باغچه ها به سبک چهارباغ ایرانی قرار می گرفت. کاشت درخت انار، پسته و انجیر در باغچال ها رواج زیادی داشت. با توجه به رطوبتی که این حیاط ها داشت بخش اعظمی اب مورد نیاز درخت ها نیز از رطوبت زمین تامین می شد. در ضمن تلفیق آب و درخت در نسیم تابستان فضایی بسیار دل انگیز و خنک را پدید می آورد. اتاق هایی اطراف گودال باغچه قرار داشتند اتاق های تابستان نشین به شمار می رفتند.

فضای داخلی اتاق ها معمولا نور خود را از حیاط دریافت می گرفتند و به این شکل مشکل روشنایی هم مرتفع می شد. در واقع باید گفت نورگیری طبقه زیر زمین از فواید ساخت گودال باغچه ها به شمار می رفت چون اگر این حیاط درونی و باغچال ها نبود امکان نورگیری فضاهای داخلی هم وجود نداشت. این موضوع در بناهای سنتی که اغلب درونگرا بودند و برخلاف بناهای امروزی رو به خیابان نبودند نقش مهمی بازی می کرد.

گودال باغچه

نمونه های گودال باغچه:

گودال باغچه مسجد-مدرسه آقا بزرگ و خانه طباطبایی ها در کاشان و خانه پیرنیا در نایین از نوع گودال باغچه هستند. من دو بنای اول را از نزدیک دیده ام و نمی توانم لذت وافری را که هنگام حضور در این ساختمان ها در خودم حس می کردم پنهان کنم. این فضا به سبک عجیبی تحسین برانگیز است.  حس می کنی بنا تو را با مهربانی تمام در آغوش گرفته است. تو در امنیت تمامی، تنها فضاست که می بیندت، نه هیچ کس و هیچ چیز دیگری. خلوتی دلنشین در خنکای نسیم و آن همه حجره های ردیف شده فقط به درد سکونت می خورد. دلت می خواهد آنجا بمانی.

در مسجد-مدرسه آقا بزرگ اتاق های پایینی هم اکنون در اختیار طلبه های مدرسه است و گاه و بیگاه برای وضو ساختن در حوضِ میان حیاطِ گودال بیرون می آیند ولی خیلی زود به درون می خزند. بهتر است اینگونه بگوییم که این چند بنا بهترین نمونه هایی هستند که تاکنون پابرجا مانده اند و شکل اولیه خود را حفظ کرده اند ولی تمام آن ها نیستند. احداث باغچال به تاریخ پیش از اسلام بر می گردد و خیلی از بناهیا مذهبی و غیر مذهبی ایرانی به این سبک ساخته می شد.

گودال باغچه

دورهمی خانوادگی:

گودال باغچه ها در خانه های ایرانی فضایی برای دورهم جمع شدن خانواده ها بوده است. داشتن فضایی فرو رفته در دل زمین، گوشه ای دنج را پدید می آورده که باعث بیشتر شدن صمیت در فضا  می شده است. من خودم این فضا صمیمی را آنجا حس کرده ام. ای کاش در حیاط خانه ها و ساختمان های مدرن نیز از چنین ایده ای کمک گرفته شود تا در دل تابستان ییلاق به خانه بیاید.

گودال باغچه

پاسیوی مجتمع های مسکونی بزرگ نیز می توانند حالتی

شبیه به گودال باغچه و حیاط مرکزی داشته باشند.

ساختمان مسکونی نیاوران از همین شیوه پیروی کرده است.

یک گودال باغچه با حوضی فیروزه ای رنگ و گل ها

و گیاهان مختلف فضایی سنتی و کاربردی را پدید آورده است.

گودال باغچه در بناهای مدرن:

طراحی حیاط بناها به سبک خانه های سنتی

ایرانی ایده جالب و وسوسه انگیزی است ولی

شاید داشتن گودال باغچه با شکل و شمایل گذشته

در ساختمان های امروزی کار آسانی نباشد.

بهترین شیوه این است که از ویژگی های

این سبک در معماری ایرانی ایده بگیریم و

فضاهایی مدرن و امروزی را خلق کنیم.

گودال باغچه

این روزها نیز کمابیش نمونه های از طراحی مدرن که

ترکیبی از گودال باغچه و شیوه های جدید باشد دیده می شود.

نمونه هایی که به خوبی توانسته اند بسیاری از ویژگی های باغچال

را با ظاهری مدرن احیا کنند. طراحیِ فضا در اطراف گودال، پوشش گیاهی

مناسب، رواق ها و فضاهای داخلی تماما می توانند

بنایی زیبا و در عین حال هماهنگ با اقلیم ایرانی را به وجود بیاورند.

گودال باغچه

معماران خانه ای از رَف در نجف آباد اصفهان

نیز از طرح گودال باغچه کمک گرفته اند

و باغچه ای پایین تر از سطح حیاط طراحی کرده اند.

باغچه کوچک و عمیق این حیاط طراوت و تازگی

گیاهان را به فضای حیاط خانه نیز مهمان کرده است.

گودال باغچه

گودال باغچه

معماران خانه آب ۲۵۰ در اصفهان

نیز باغچالی را احداث کرده اند

تا به کمک آن بتوانند نور کافی را به فضای زیر زمین

خانه منتقل کنند. در کنار این فضا از پوشش گیاهی

مناسب نیز کمک گرفته شده و فضایی زیبا طراحی شده است.

به این طریق افرادی که از فضای داخلی زیر زمینی به حیاط

نگاه می کنند پشت پنجره گل هایی زیبا و رنگارنگ را می بینند.

 

اراول: سفر، جاذبه، تجربه

برای رزرو بلیط هواپیما، تور و هتل با شماره ۳۸۰۶۹-۰۵۱ تماس بگیرید.

 


عفیفه خدنگی – ۲۴ آذر ۹۷

مطالب مرتبط

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

0 دیدگاه