نخستین پروازهای غیر ایرانی در ایران رخدادی که مردم حتی تا سال ها بعد رویداد… جمعه ۱۶ فروردین ۹۸

نخستین پروازهای غیر ایرانی در ایران

رخدادی که مردم حتی تا سال ها بعد رویداد آن را به خاطر داشتند و دهان به دهان تعریف می کردند، ماجرای مربوط به ورود نخستین هواپیما به ایران است. در دی ماه سال ۱۲۹۲ برابر با ۱۹۱۳ یک هواپیما به ایران آمد، در آسمان تهران پرواز کرد و سپس به زمین نشست. ماجرای این رخداد تاریخی در تعدادی از نوشته های آن زمان آمده است اما بهترین متن آن در کتاب «تاریخچه نیروی هوایی ایران» بازگو شده است:

«بعد از نشستن، روشن شد که این هواپیما از روسیه آمده و خلبان آن هم یک نفر روسی به نام کو زمینسکی (Kuzminski) بوده است. هواپیما سپس روی شهر تهران در ارتفاع پایین پرواز کرد و صدای غرش موتور این مرغ آهنین توجه مردم را جلب می کند و آنها را با شتاب و هیجان غیر قابل وصفی برای تماشای این پرنده نا آشنا به حیاط و بام خانه ها و کوچه و بازار می کشاند.

این هواپیما چند دقیقه ای به پرواز روی شهر ادامه داد و از آنجا که در آن زمان تهران شهر کوچکی بوده و طبیعتا باندی برای نشستن هواپیما نداشته در میدان مشق دیویزیون قزاق فرود آمد. این هواپیما هنگام نشستن با لوله توپی که در میدان مشق بوده تصادف کرده و آسیب دید، در هر صورت به محض فرود هواپیما، مردم شهر برای تماشای آن به میدان شهر هجوم آوردند و پس از آن نیز ازدحام و تجمع اهالی کنجکاو شهر که گروه گروه برای دیدنش به میدان شهر می آمدند تا چند روزی ادامه داشت. در همان زمان مردم تهران این شعر را که شاعر خوش ذوقی آن را سروده بود، زمزمه می کردند: 

عرق چین بر سرم بالن هوا رفت /  فرنگی را ببین پیش خدا رفت»

خرید مستقیم و رزرو آنلاین از طریق وب سایت اراول

پرواز

نام های اولیه هواپیما در ایران

توجه داشته باشید در این جا شاعر به دلیل تازه بودن این ماشین پرنده از واژه بالن که

در اصل فرانسوی است استفاده کرده و تا مدت ها اصطلاحا کلمه بالن به جای هواپیما

به کار برده می شد و به مرور تبدیل به واژه طیاره گردید و سپس آیروپلان هم به آن می گفتند و جایگاه فرود آن را نیز زمین طیاره می گفتند تا این که در نهایت از واژه فارسی هواپیما و فرودگاه استفاده شد.

هواپیمای آسیب دیده را بالاخره به تعمیرگاه ارتش در محل فعلی باشگاه افسران

در خیابان سوم اسفند آن زمان منتقل می کنند که توسط خلبان آن و آقای اشتوداخ- پدر سرلشگر

عیسی اشتوداخ و یکی از افسران نیروی هوایی ایران که زمانی رییس اداره کل هواپیمایی کشوری و کارمند فنی قشون نیز بود- تعمیر و برای پرواز آماده می شود.

نخستین هواپیما در ایران

هواپیما را برای پرواز مجددا به میدان مشق می آورند اما چون خلبان متوجه می شود

که طول زمین مورد نیاز کافی نبوده و بلند شدن آن از میدان مشق امکان پذیر نیست تصمیم می گیرند

آن را به زمینی در محل کنونی بی سیم که قصر قاجار نامیده می شد و زمین صافی داشت ببرند که از آن جا پرواز کند.

این نخستین هواپیمایی که در آسمان ایران پرواز کرد از نوع بلریو یازده (Bleriot XI) است

که یک مهندس فرانسوی به نام لویی بلریو (Louis Bleriot) آن را در سال ۱۹۰۹ ساخته بود

و تعدادی از این هواپیما به کشورهای مختلف جهان از جمله به روسیه فرستاده شده بود.

این هواپیمای یک موتوره و دوباله به ظاهر ساده، جزو اولین هواپیماهایی است که در اروپا ساخته شد.

ماجرای عبور هواپیمای بلریو از کانال مانش

این هواپیما نه فقط نخستین هواپیمایی است که به ایران آمده، بلکه از نظر جهانی نیز تاریخ ساز بوده است. بلریو ۱۱ اولین هواپیمایی بود که خلبان سازنده اش از کانال مانش عبور کرد. ماجرا از این قرار است که در سال ۱۹۰۸ روزنامه معروف انگلیسی دیلی میل (Daily Mail) اعلام می کند که حاضر است یک جایزه نقدی ۲۵۰۰ دلاری به هر کس که برای اولین بار با هواپیما از دریای مانش عبور کند خواهد داد.

سال بعد لویی بلریو آمادگی خود را اعلام و در تاریخ ۲۵ جون ۱۹۰۹ با پرواز تاریخی خود

دریای مانش را در مدت زمان ۳۶ دقیقه و ۳۰ ثانیه طی می کند. این هواپیمای یک موتوره در حدود ۳۰۰ کیلو وزن داشت،

طول بدنه آن ۸ متر، طول بال آن ۷ متر و ۸۰ سانتیمتر و بلندترین نقطه آن از زمین ۲ متر و ۶۰ سانتیمتر بود و سرعتی در حدود ۵۷ کیلومتر در ساعت داشت.

همچنین طبق خاطرات جامانده از برخی هموطنان، در سال ۱۹۱۶ نیز یک هواپیمای یک موتوره دوباله با یک خلبان و یک دیده بان همراه با یک گروه سیرک از روسیه به رشت آمده بوده. متأسفانه اطلاعات بیشتری در مورد این پرواز و نوع هواپیمای آن در دسترس نیست. پس از این دو واقعه، تا زمانی که کشور ما دارای نخستین هواپیمای متعلق به خود شد، دو رویداد تاریخی دیگر اتفاق افتاد.

پرواز

پرواز نخستین ایرانیان با هواپیما

طبق تاریخ نیروی هوایی: روزنامه ایران در شماره ۲۶ فروردین ۱۳۰۱ (۱۶ آوریل ۱۹۲۲) خود می نویسد:

«آئروپلانی که در ۱۵ فروردین از روسیه به تهران آمده، عصر دیروز و پریروز در آسمان

تهران پرواز کرد و پس از تماشای مردم فرود آمد». سپس در شماره سوم اردیبهشت

همین روزنامه خبری به شرح زیر حاکی از پرواز نخستین ایرانیان با هواپیما در آسمان تهران است:

«روز پنج شنبه گذشته (۳۰ فروردین ۱۳۰۱) آئروپلانی که از مسکو به تهران آمده بود برای اولین دفعه مسافرانی برای گردش در هوای تهران همراه برد. دفعه اول شاهزاده محمد حسین میرزا

و سرهنگ رضاقلی خان خزانه دار و مسیو شو مبانسکی وزیر مختار روسیه در هوای تهران پرواز نمودند. پس از آنها سرتیپ امان الله میرزا، سرتیپ مرتضی خان، سرتیپ جعفرقلی خان و سرهنگ مساعد نظام پرواز نمودند.

در دفعه سوم برای اولین بار دو نفر از نمایندگان ملت: آقای تدين و آقای شیخ العراقين زاده و سرهنگ مساعدالدوله مدت بیست دقیقه در فضای تهران مشغول سیاحت بودند.

از قرار اظهارات آقایان و جنابان فوق، در اطاق آئروبلان خیلی راحت بوده و در موقع صعود و نزول حركات عنيفی در ائروپلان دیده نشده و مثل این بوده است که آدم در کشتی نشسته باشد.

در اطاق آئروپلان صدا هم خیلی جزئی بوده و آقایان می توانستند

خوب صحبت کرده و صدای یکدیگر را بشنوند… از قرار معلوم

آئروپلان مزبور روز گذشته به طرف مسکو حرکت کرده است.

متأسفانه از مشخصات و نوع این هواپیما اطلاعی در دست

نیست، اما احتمالا ممکن است یکی از نخستین هواپیماهای یونکرز باشد که به ایران آمده و بازگشته است».

رخداد بعدی گویای این است که انگلستان برای ورود دو هواپیمای ارتش خود که قرار بوده از بغداد به ایران بیایند برای نشستن درخواست جا می کند. تا آن زمان زمین مشخصی برای نشست و

برخواست هواپیما وجود نداشت. پیرو این درخواست، دولت وقت زمین قلعه مرغی، سمت امامزاده حسن را در نظر می گیرد و اداره نظميه (شهربانی) عده ای از زندانیان را به کار می گیرد که این زمین را صاف نمایند.

روزنامه ایران در شماره ی ۹ مرداد ۱۳۰۱ اول آگوست ۱۹۲۲ می نویسد:

«دو فروند آئروبلان انگلیسی اخیرا از بغداد به تهران آمده و

در قلعه مرغی فرود آمده و از صبح روز گذشته در آسمان تهران به پرواز و نمایش مشغول بوده و در پایان در قلعه مرغی فرود آمدند».

در حقیقت فرودگاه قلعه مرغی را می توان نخستین فرودگاه کشور دانست که در سال ۱۳۰۱  استفاده از آن آغاز شد. همزمان متن زیر در روزنامه ی ایران در این ارتباط به چاپ رسید:

«به طوری که اطلاع حاصل نموده ایم قریبا دو فروند آئروپلان

(هواپیما که متعلق به دولت انگلیس است)، در هوای تهران پرواز

خواهند کرد و ورود آئروپلان های مزبور قبلا به دولت ایران اطلاع داده شده.

اختصاص محلی را جهت فرود آمدن تقاضا نموده اند، لذا به اداره نظمیه

اطلاع داده شده که در بیرون دروازه محل مناسبی

را برای پایین آمدن تهیه و در صورت پستی و بلندی، محل

را تسطيح نمایند. اداره نظمیه نیز در اطراف قلعه مرغی، سمت

امامزاده حسن را برای فرود آمدن آئروپلان اختصاص داده و عده ای

از محبوسین نظمیه هم چند روز است مشغول

تسطیح آنجا هستند که برای فرود آئروپلانها حاضر باشد».

 

 


عفیفه خدنگی| منبع: هواپیمایی بازرگانی ایران، عطروش

مطالب مرتبط

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

0 دیدگاه