آیین چراغ برات در خراسان |تور مشهد مردم خراسان هر ساله نیمه شعبان را به… چهارشنبه ۴ اردیبهشت ۹۸

آیین چراغ برات در خراسان |تور مشهد

مردم خراسان هر ساله نیمه شعبان را به نام چراغ برات زنده نگه می دارند. «برات» یعنی کار نیک، حواله یا نوشته و سندی که به دیگران بدهند. در اصطلاح به نوعی مراسم مذهبی می گویند که در آن یاد و خاطره عزیزان از دست رفته زنده نگه داشته می شود. بعضی خراسانیان ماه شعبان را به کل «ماه برات» و نیمه آن را شبِ «چراغ برات» می گویند و اعتقاد دارند در این ایام مردگان آزادند. این سنت به ایران باستان بر می گردد و بیشتر سنتی مردمی است. چراغ برات هنوز آیینی ملی و دولتی به شمار نمی رود ولی بعد از اسلام به دلیل همزمان شدن با روز میلاد امام دوازدهمِ شیعیان رنگ و بویی دینی به خود گرفته است.

با اراول همراه باشید.

چراغ برات

خراسانیان بر این باورند که ۳ روز مانده به نیمه شعبان مصادف با میلاد صاحب الزمان (عج) مردگان آزادند و زنده ها باید آن ها را گرامی بدارند و با خیرات و پخش کردن خوردنی های گوناگون بین مردم برای آن ها ثواب و نیکی بفرستند.

اعتقاد خراسانی ها این است که در این ایام سرنوشت ها رقم می‌ خورد. در مناطق روستایی در شب نیمه شعبان به پشت بام می روند و در مهتاب می ایستند و به سایه خود نگاه می کنند. از این طریق سرنوشت خود و اقوام خود را در سال پیش رو پیش‌بینی می ‌کنند. بعد از آن دست ها را به سوی آسمان برده و دعا می کنند.

افرادی که به تازگی عزیزی از دست داده اند بر سر مزار درگذشته‌گانشان می روند و برای آن ها طلب آمرزش می کنند. آیین چراغ برات از اعتقاد به معاد در بین این مردم نشئت می گیرد. این مراسم سه روز طول می کشد؛ بعضی خانواده ها هر سه روز و بعضی یک روز از آن را بر سر مزار مرده گان حاضر می شوند.

بد نیست در اینجا

شعری از مرحوم اصغر میر خدیوی از شاعران فرهیخته مشهدی به لهجه شیرین مردمان این شهر درباره چراغ برات را با هم زمزمه کنیم:

ماه شعبون ماهیه یکسره خیر و بَرَکات
مَشَدی نیمۀ ای ماه رِه مِگِه چراغ برات
سَر قبرا مِندِزَن قالیچه و روشَم چراغ
شیخ قاری ام نشسته خوش و شاد و سَردماغ
سَر قبرا جوونا لاله و گلدون مِذارَن
قوم و خویشا همه هی نقل و نباتم مِبِرَن
از شکر آرد برنج تَر حلوای زعفرونی
همه‌شَم چرب و چیلی و لای لقمۀ نونی
همه اهل مِشَد چراغ برات شادن دِگِه
اعتقاد دارن که مرده هایم آزادن دِگه
سر قبرستون و خیر و خِیراتاشا یک طرف
خیر و خیراتِ میون خِنِه‌هاشا یک طرف
ای سه روز تو هر خِنِه روغن‌جوشی و حلوایه
که بِرِی هم مُبُرَن، ای رسم از او قدیمایه
باز خوبه همی جوری به یاد امواتِشایَن
هم خودِشا مُخورن هم مرده‌هاشاره مِپایَن
سور فراوونه پلوقیمه و آبگوشت و شوله
هرجایم سوری باشه قیله و قال و غُلغُله
ای سه روز چراغ براته همه جا ورد زبون
تا شب تولد حضرت صاحب الزمون
چراغ برات

خوردنی های ایام چراغ برات

از اقدامات مردم در این روزها پختن انواع نان‌ های سنتی مثل حلوا، روغن جوشی، کماچ، چلبکی و ساچ است. بعضی خراسانیان بر این باورند که پخت این خوراکی ‌ها باید قبل از غروب آفتاب صورت گیرد. این خوردنی های شیرین بین مردم پخش می شوند و هر کس آن ها را نوش جان می کند می داند که باید فاتحه ای هم نثار اموات کند.

چراغ برات

مراسم سیزدهم چراغ برات

در نقاط مختلف استان برات های مختلفی مثل برات غریبان، برات اسرا، برات زنده‌ ها، برات مسافران و برات مرده‌ ها وجود دارد. روز ۱۳ شعبان در بعضی شهرها به برات زنده‌ ها مشهور است و مردم در این روز به شکرانه برخورداری از نعمت سلامتی به پخش شیرینی و شکلات می‌ پردازند. در غروب روز ۱۳ شعبان افرادی که به ‌تازگی عزیزی را از دست داده‌ اند اقدام به پخت نوعی نان سنتی به نام روغن جوشی می کنند و آن را بین مردم پخش می‌ کنند. اعتقاد بعضی خراسانی ها بر این است که اگر عروس خانواده روغن جوشی بپزد ارواح تازه‌ گذشتگان از این خیرات بهره بیشتری می ‌برند.

روز چهاردهم برات

روز چهاردهم که به برات مرده‌ ها شهرت دارد مردم با حضور بر سر قبور خویشان، خواندن فاتحه و پخش انواع شیرینی، شکلات، میوه و نان ‌های سنتی یاد و خاطره عزیزان خود را گرامی ‌می‌ دارند.

در این روز کسانی که به تازگی متوفی داشته اند بر روی خاکش فرش پهن می کنند و خیراتی مثل انواع خوراکی بر روی آن می چینند. روضه و ذکر مصیبت می خوانند و از تازه گذشته یاد می کنند. قرآن خوانی و فاتحه خوانی نیز هدیه ه‌ایی است که نثار روح اموات می شود. در این روز تمام اهالی روستا به صورت دسته‌ جمعی در خانه آخرین خانواده‌ ای که عزیزی را از دست داده جمع می شوند و برای درگذشته فاتحه می‌ خوانند.

ماه برات

هر چند ایام که برات سه روز است ولی در بعضی از روستاها و همچنین مناطقی که هنوز روابط طایفه‌ ای برقرار است در صورتی که تعداداموات آن سال بیش از ۳ نفر باشد مراسم را از ابتدای ماه شعبان آغاز می کنند. رسوم مربوط به مردگان در خراسان جنوبی و خراسان رضوی رونق بیشتری دارد. مردم هر روز در منزل یکی از درگذشتگان مجلس روضه و قرآن خوانی برپا می کنند. جزءها و بخش های مختلف قرآن بین مردم تقسیم می شود تا به کمک هم یک دور کامل قرآن خوانده شود.  قرائت قرآن می‌پردازند.

چراغ برات

مراسم برات خوانی

از  رسوم چراغ برات که بیشتر در روستاها رونق دارد اجرای مراسم برات‌ خوانی است، در این مراسم جوانان و نوجوانان روستا به خانه افرادی که به تازگی عزیزی را از دست داده‌اند مراجعه کرده و اشعاری را در یادآوری روز برات می ‌خوانند. خانم های خانه نیز با خوردنی های شیرینی مثل خرما، لنگاش پخته، نقل و نبات، گردو، شکلات، عناب و… از آن ها پذیرایی و قدردانی می کنند.

در روستاها رسم است که شب نیمه شعبان تمامی چراغ‌ های خانه ها روشن می ماند. مردم بر این باورند که در این شب ارواح مردگان به محل زندگی خود می ‌آیند؛ اگر چراغ خانه شان روشن باشد، برای اهالی خانه دعای خیر می کنند ولی اگر چراغ خانه خاموش باشد لعن و نفرین می کنند.

بخوانید: آیین کیسه برات در زنجان

آیین چراغ برات در سایر کشورهای خاورمیانه و شبه قاره هند به چشم می آید.

 

مطالب مرتبط

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

0 دیدگاه